Mərhəmətli və Bağışlayan Allahın adı ilə.
الحمدلله ربّ العالمين
و الصّلاة و السّلام علي سيّدنا محمّد و ءاله الطّاهرين
سيّما بقيّة الله في الارضين
Əzizlərim, gözəl gənclər, çox xoş gəlmisiniz.
Mən bu görüşə, doğrudan da, ürəkdən, həddən artıq şadam.
Gənclərin ölkənin müxtəlif məsələləri ilə bağlı sferalarda fəal, dinamik,
həvəslə iştirak etməsi çox mühüm bir məsələdir,
çox əhəmiyyətli bir hadisədir.
Mən burada özüm üçün müəyyən qeydlər etmişəm, onların ətrafında danışacağam.
Əvvəla, elə sözə başlayarkən deyim ki, xoşbəxtlikdən, İran gəncləri yüksək əhval-ruhiyyəli, stimullu gənclərdir;
qərəzli, bir qayda olaraq
xaricdən qaynaqlanan və ya əsasən elə xarici statistika mərkəzlərinin car çəkib dünyaya elan etdiyindən tam fərqli olaraq.
Onlar İran gənclərinin pessimist olduğunu deyirlər.
Hələ bir təsnifat da aparıb
deyirlər ki, iranlı gənclər pessimizmin filan dərəcəsindədir; çox yüksək bir göstərici qeyd edirlər.
Hazırda bax belə çirkin, ağ yalanlar danışılır və bu,
silsilə şəkildə bir çox başqa yanlış məsələlərə də yol açır –
İran gənci pessimizmə, ruh düşkünlüyünə qapılıb, odur ki onun üçün ortalığı şənləndirməli, əhval-ruhiyyəsini yüsəltməliyik. Necə?
Konsertlər təşkil etməklə, oğlanlı-qızlı, qarışıq cinsli tədbirlər, müxtəlif ekskursiyalar təşkil etməklə
və bu qəbildən olan başqa “azadlıqlar”la. Bütün bunlar həmin fikrin davamıdır.
Amma xeyr, əksinə, bu gün İran gəncliyi dünyanın ən fəal, dinamik, canlı gəncliyidir.
Qərb dünyasına nəzər salın, Avropada gənclər ruh düşkünlüyü içindədir.
Orada intihar hallarının statistikası həddən artıq yüksəkdir.
Ruh düşkünlüyü Avropadadır ki, orada bir gənc psixoloji gərginlik altında
əlinə tüfəng alıb tamamilə təhlükəsiz görünən bir sahilə gedir
və ardıcıl şəkildə atəş açaraq 80-ə yaxın uşağı güllələyib öldürür.
Avropa ölkələrindən birində bir neçə il əvvəl baş vermiş bu hadisə
bütün dünyada əks-səda doğurmuşdu, hamı bundan xəbər tutmuşdu. Pessimizm budur.
Ruh düşkünlüyü odur ki, avropalı gənclər intihar etmək üçün gedib İŞİD-in sıralarına qoşulur.
Bizdə olan məlumatlara görə, İŞİD-in kamikadzelərindən çoxu avropalı gənclərdən ibarətdir.
Özlərini öldürmək istəyirlər, “bu şəkildə intihar etmək daha həyəcanvericidir
və başqa üsullardan, misal üçün, filan Avropa ölkəsində özünü çaya atıb boğulmaqdan daha yaxşıdır” deyə düşünür, buna görə də gedib İŞİD-ə qoşulurlar.
Tamamilə ruh düşkünlüyü içində olduqlarına görə həyəcan axtarırlar; pessimist onlardır.
İran gəncləri isə ramazan ayının 23-cü günü orucağız, həmin gecə oyaq qalıb
Qədr gecəsini qeyd etdiklərinə baxmayaraq, yayın qızmar istisində küçələrə çıxıb yürüş edir,
ardınca da günün altında oturub cümə namazını keçirir.
Belə bir gənclik pessimizmdən kilometrlərcə uzaqdır, canlıdır, yüksək əhval-ruhiyyədədir.
Bugünkü görüşümüz, əziz balalarımın, gənclərimizin etdiyi çıxışlar,
bir sıra məsələləri ehtiva edən söhbətlər – bütün bunlar canlılıqdan, fəallıqdan xəbər verir.
Bu, mənə və mənim kimi insanlara da təsir göstərir.
Yəni bu fəallıq, bu canlılıq sizi dinləyənlərə də təsirsiz ötüşmür.
Hər halda, mən sizinlə olan bugünkü görüşümüzdən çox məmnun qaldım və çıxış edənlərdən hər birinə ayrı-ayrılıqda təşəkkürümü bildirirəm.
Gənclər çıxş etdikcə mən burada
özüm üçün bəzi qeydlər də götürmüşəm ki, sonradan bəzi məqamlarla bağlı müəyyən şeylər əlavə edim.
Amma bilmirəm vaxtımız çatacaq, ya yox.
Əziz tələbələrimizdən biri belə bir cümlə işlətdi ki,
şüarla iş görülmür.
Bəli, bu fikir o mənada doğrudur ki, biz elə daim şüarlar irəli sürək və ardınca heç bir iş görməyək.
Bu baxımdan tamamilə doğrudur, sırf şüarlarla çıxış etməklə heç bir iş başa gəlmir.
Lakin şüarları əhəmiyyətsiz bir şey hesab etmək də doğru deyil; şüarlar çox mühümdür.
Heç yadımdan çıxmaz, inqilabdan illər öncə Məşhəddə
tələbələr arasında bir tədbir keçirirdik, təfsir mövzusunda söhbətlərimiz olurdu.
Bir qrup tələbə – sayları da o vaxtkı toplantılarda iştirak edən insanların sayına görə az sayılmazdı, bir neçə yüz nəfər
və ya bundan bir qədər az olardı – bir yerə yığılırdı, mən də təfsirdən danışırdım. Nə isə, bu barədə çox şey danışmaq olar,
bir gün həmin toplantıda bir nəfər bir şüar səsləndirdi. Mən o tədbirləri müəyyən tərtibatla, öncədən nəzərdə tutduğum proqramla aparırdım,
yəni ayələrin təfsiri əsnasında inqilabın əsas, prinsipial ideyalarını da auditoriyaya ötürürdüm.
İstəmirdim ki, üzdə hansısa işlər görülsün və hökumət bundan həssaslaşıb işimizin qarşısını alsın.
Söhbət zamanı mən dedim ki, xahiş edirəm, şüarlar səsləndirməyin;
şüar nə danışmaqdır, nə iş görmək.
Danışmaq deyil, çünki bir neçə kəlmədən ibarətdir, əməl deyil, çünki adamın boğazından çıxan səsdir.
Həmin toplantıda mən belə bir fikir səsləndirmişdim. Növbəti həftə tələbələrdən biri qalxıb dedi ki,
mən ötən həftə bir nəfərin dediyi bir fikrə etirazımı bildirmək istəyirəm.
Dedik, buyur, bildir. Dedi: “O adam dedi ki, şüar nə danışmaqdır, nə iş görmək,
halbuki şüar elə həm danışmaqdır, həm də iş görmək.
Danışmaqdır, çünki müəyyən sözlərdən ibarətdir və mühüm məzmun daşıyır;
düzdür, bir cümlədir, amma bitkin bir mənanı, məzmunu ehtiva edir;
odur ki ixtiyarında tribuna olan sizlər, – bizim ixtiyarımızda tribuna var idi,
danışırdıq, nələrisə bəyan edirdik , – bu sözün qədrini bilməlisiniz.
Və şüar işdir, əməldir, ona görə ki ətrafdakılara stimul verir,
şüarlar insanları meydanlara çəkib gətirir, səfərbər edir, istiqamətləndirir; buna görə də əməldir.
Bəli, şüarın nə danışıq, nə də əməl olduğunu bildirən ustadın , – məni nəzərdə tuturdu, – dediyinin tam əksinə,
şüar həm sözdür, həm də əməl”. O vaxt bu sözü deyən gənc tələbə
bu gün sizin hamınızın yaxşı tanıdığı ölkə rəsmilərimizdən biridir.
Həmin gün mən orada idim və müzakirəyə hazır idim. Qulaq asdım, gördüm ki, o insan doğru deyir,
haqlıdır. Şüar həm sözdür, həm də əməl.
İndi həmin sözü sizə deyirəm. Yaxşı, dolğun məzmunlu,
genişləndirilməyə layiq bir ideoloji həqiqətin carçısı olan şüarlar seçilərsə, bu həm sözdür, həm də əməl.
Bu cür şüarı irəli sürmək kütləyə istiqamət verir, stimul verir.
Odur ki kimsə elə gəlib bir kəlmə, misal üçün, bizim dediyimz müqavimət iqtisadiyyatı məsələsini
daim təkrar etsin, ardınca heç bir iş görülməsin, bəli, sırf bu sözü dildə deməklə heç bir iş reallaşmayacaq.
Amma əgər bu “müqavimət iqtisadiyyatı” şüarının özü ölkənin fəallarının,
o cümlədən bu sırada ən önəmli simalar olan siz tələbələrin qəlbində və dilində özünə möhkəm yer etsə, təkrarlansa, bunun mühüm nəticələri olar;
inşallah, azana qədər vaxtımız olsa, bu barədə bir neçə söz deyəcəyəm.
Belə bir məqam da qeyd olundu ki, inqilabi yönümlü tələbə təşkilatlarına sərt yanaşılır.
Bu gün burada gənclərdən bir neçəsi bu məsələyə toxundu, bu barədə mənə də məlumat veriblər.
Mən elə buradaca bugünkü görüşümüzdə iştirak edən rəsmilərə – möhtərəm nazirlərimizə deyirəm ki,
rəhbər kadrların inqilabi yönümlü, dini yönümlü təşkilatlara qarşı
sərt mövqe sərgiləməsinə heç bir vəchlə imkan verməyin.
Belə bir şeyə qətiyyən icazə verilməsin, qeyd etdiyim təşkilatlar üçün sıxıntı yaratmasınlar.
İmkan versinlər, inqilabi, dini təşkilatlar işləsin.
Burada danışılan sözlər hamısı elə bizim demək istədiklərimizdir;
bizim deməli olduğumuz fikirlərdir, bizim görməli olduğumuz işlərdir.
Bu gənclər də elə o fikirləri, o sözləri vurğulayırlar. Bu sözlərin tələbələrin dilindən deyilməsinin
və dönə-dönə vurğulanmasının nə qədər effektiv təsirə malik olduğunu az sonra mən qeyd edəcəyəm.
Qoy onlar bütün bunları dilə gətirib desinlər, qoy işləsinlər.
İmkan verin, tələbə təşkilatları, inqilabi, dini yönümlü təşkilatlar –
mən inqilabi yönümlü təşkilatların üzərində özəlliklə dururam – qol-qanad açsınlar,
imkanları geniş olsun; onları çərçivəyə salmasınlar.
Əziz tələbələrimizdən biri digər bir məsələni – universitetlərdə konsertlərin təşkil olunmasını qeyd etdi
və dedi ki, universitet konsert yeri deyil. Düzdür,
bu məsələni mən də özüm üçün qeyd etmişdim, mənim qeydlərimin arasında da bu var.
Öz ağlımızca, tələbə ictimaiyyəti içərisinə canlanma, ruh yüksəkliyi gətirmək üçün
universitetlərdə konsertlər təşkil etmək, yaxud tələbələri məhrəm-naməhrəmin bir-birinə qarışdığı düşərgələrə aparmaq ən yanlış işlərdəndir.
Tələbələri canlandırmaq, onlara yüksək ruh bəxş etmək üçün başqa yollar da var.
Bunun üçün onları günaha tərəf çəkmək, təqva pərdələrini yırtmağa sövq etmək lazım deyil;
xoşbəxtlikdən, bu günün dindar gəncləri təqvasını qorumaqda israrlıdır.
Onları Cəhənnəmə yox, Cənnətə tərəf çəkmək lazımdır.
Bəli, universitetlərdə bu kimi işlərə qətiyyən lüzum yoxdur.
Mən, əlbəttə ki, bu məsələnin, bu problemin əlamətlərini illər öncə sezmişdim.
O vaxt tələbə təşkilatlarından biri universitetlərdən birində bir tədbir təşkil etmişdi.
Hələ o zaman mən bu barədə xəbərdarlıq etdim, amma təəssüflər olsun ki, məsələnin üstünə düşən olmadı, ziyanını da çəkdik.
Bir neçə il ziyanını çəkdik. Bu gün belə işlərə icazə verilməməlidir
və bu, azadlıq istəyinə qarşı çıxmaq deyil.
Belə işlər azadlıq istəyinin, azadlığa meylin əlaməti deyil.
Bunlar İran cəmiyyətinin, müsəlman cəmiyyətinin, İslam sivilizasiyasının,
özəlliklə də iranlı tələbələrin düşmənlərinin planlarıdır.
Onların məqsədi budur ki, bu gənclərin arasından Şəhriyarilər çıxmasın,
Dr. Çəmranlar çıxmasın.
Bu insanlar pak, təqvalı bir ömür yaşamışdılar. Təkcə nüvə sahəsi də deyil.
Statistik məlumatlarda
cürbəcür sahələrdə qazandığımız irəliləyişlər haqda eşidirsiniz, dünya üzrə
8, 9, 10 ölkədən biri olduğumuz deyilir.
Bu işlərdə ön sıralarda gedən insanların əksəriyyəti inqilabi ideyaların daşıyıcı olan dindar insanlardır.
Nüvə sahəsində də belədir, nano-texnologiyalar sahəsində də belədir,
bu gün fəal elmi tədqiqatların aparıldığı digər sahələrin çoxunda da belədir.
Bütün bunlar mömin, dindar, inqilabi ruhlu balalarımızın əlinin məhsuludur.
Bu böyük işləri həyata keçirən onlardır.
İndi biz durub belə yanlış işlərlə uşaqlarımızı inqilaba, İslama, dinə, mənəviyyata
meyildən uzaqlaşdıraq? Bu, ən səhv addımlardandır.
Əlbəttə ki, hər iki möhtərəm nazirimiz mənim inandığım insanlardır, intəhası rəhbərlikləri altında çalışanlara diqqət etsinlər.
Belə işləri təşkil edən insanlara qarşı çox diqqətli olsunlar,
nələrin baş verdiyini bilsinlər. Vacib olan məqamlardan biri də bu idi.
Əziz tələbələrimizdən biri də
sözün həqiqi mənasında azad fikir klublarının təşkil olunması məsələsinə toxundu.
Tamamilə doğrudur, mən bununla tam razıyam.
Elə əvvəldən biz azad fikir klubları deyəndə bunu nəzərdə tuturduq:
insanlar gəlib öz fərqli, müxalif düşüncələrini ifadə etsinlər.
İntəhası sizlər – gənc, inqilabi ideyaların daşıyıcısı olan, müsəlman,
dini hökuməti dəstəkləyən tələbələr o qədər güclü məntiqə və arqument gətirmə bacarığına malik olmalısınız ki,
gedib, necə lazımsa, soyuqqanlılıqla onların qarşısında durasınız və arqumentlərini bir-bir inkar edəsiniz. Bu, yaxşıdır,
düzgündür. Və bu gün bu mümkündür.
Ola bilsin, 10 il, 12 il, 15 il əvvəl mümkün deyildi, amma bu gün mümkündür.
Bu gün din sahəsində fəaliyyət göstərən
və gözəl intellektual bacarıqlara malik gənclər çoxdur. Azad fikir klublarının təşkil olunmasında
heç bir problem yoxdur. Əlbəttə ki, burada da etik normalar,
ədəb-ərkan gözlənilməlidir. Yəni azad fikir klublarında müəyyən etik normalar, ədəb qaydaları olmalıdır.
Əlaqədar qurumların rəsmiləri, ağıllı insanlar oturub düşünməli
və azad fikir klublarını düzgün istiqamətdə fəaliyyətə yönəldəcək bu qayda və normaları müəyyənləşdirməlidirlər.
Qeyd olunası önəmli bir məqam da bu idi.
Digər bir məqam: dedilər ki, kimlərsə Ali Məqamlı Rəhbərin nümayəndəsi qismində onun adından danışır.
Əlhəmdulillah, mənim özümün hələ ki dilim söz tutur;
mənim öz dediklərim onların sözündən irəlidir.
Mənim sözüm mənim dilə gətirib dediklərimdir.
Danışanlar isə – Rəhbərliyin nümayəndələri, Rəhbərliyə bu və ya digər şəkildə aidiyyəti olanlar –
Rəhbərliyin adından danışmırlar. Buna diqqət yetirin.
Xüsusilə də o məsələdə – ad da çəkildi – adını çəkdiyiniz insan
öz adından danışıb, Rəhbərliyin adından heç nə deməyib.
Mən də öz sözümü demişəm: həm ondan əvvəl, həm də sonra.
Siz mənim sözümü mənim özümdən eşidin.
Bəli, ola bilər ki, Rəhbərliyə bu və ya digər şəkildə aidiyyəti olan bir nəfər
hansısa məsələdə mənimlə həmfikir olmasın,
bunun heç bir eybi yoxdur; belə də olur.
Rəhbərliyin işçisi sayılan möhtərəm cənablardan bir çoxu
konkret olaraq hansısa siyasi, ictimai və ya ideoloji məsələdə
Rəhbərlikdən fərqli fikirdə ola bilər; biz heç vaxt bunda problem görməmişik.
Bizim üçün ən əhəmiyyətlisi ümumi tendensiyalardır, inqilabi kursdur.
Yoxsa biz elə hər məsələ üçün oturub koordinasiya aparmırıq ki,
görək işçilərimiz bizimlə həmfikirdir, ya yox. Həmin adam öz fikrini deyib.
Axı belə də olmaz ki, haradasa bizim nümayəndələrimizdən biri ağzını açıb bir söz deyən kimi,
mən: “Ağa, siz bunu səhv demisiniz, bunu düz demisiniz” – deyim,
Rəhbərliyin İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi də bunu hamıya elan eləsin; belə də olmaz.
Bəli, əgər kiminsə mənim adımdan yanlış bir söz dediyi qulağıma çatsa,
mən dərhal həmin adamın özünə bu barədə xəbərdarlıq edirəm. Dəfələrlə belə olub.
Xəbərdarlıq etmişik, demişik ki, özünüz düzəliş edin, həmin adam da çıxıb düzəlişini edib.
Amma mən heç də düzgün hesab etmirəm ki, biri bir şey deyən kimi,
biz də burada götürüb elan verək ki, filankəs qələt edib filan sözü deyib. Belə olmaz axı.
Harada mənim fikrimin əksinə bir söz deyilsə – əlbəttə ki, mənim adımdan; öz adlarından olsa, yox –
xəbərdarlıq edirik, deyirik, ağa, eşitmişik ki,
siz bizim adımızdan filan sözü demisiniz, özünüz buna düzəliş etməlisiniz. Bu da belə.
Burda belə bir sual da verdilər ki,
nüvə danışıqları başa çatandan sonra imperializmə qarşı mübarizə məsələsi necə olacaq?
Məgər imperializmə qarşı mübarizə ara verilməsi mümkün olan bir məsələdir?
İmperializmə, müstəmləkə sisteminə qarşı mübarizə fasilə verilməyəcək bir işdir.
Təsadüfən mən elə özüm üçün də qeyd etmişdim ki, bu gün bu məsələni sizə deyim.
Bu, bizim görməli olduğumuz əsas işlərdən biridir, İslan İnqilabının başlıca prinsiplərindəndir.
Yəni əgər imperializmə qarşı mübarizə olmasa, bu o deməkdir ki, biz ümumiyyətlə Qurana tabe olmamışıq.
Bizim imperializmə qarşı mübarizəmiz heç vaxt bitməyəcək.
İmperializmin təcəssümünə gəlincə, bu gün Amerika onun bariz nümunəsidir, imperializmi hərtərəfli təcəssüm etdirir.
Biz nüvə danışıqlarında iştirak edən möhtərəm rəsmilərə də demişik –
onlara icazə verilib ki, xarici ölkə rəsmiləri ilə üz-üzə danışıqlar aparsınlar;
əlbəttə, bundan əvvəl də belə görüşləri olub, amma bu səviyyədə yox, daha aşağı ranqlı rəsmilərlə olub;
bu səviyyədə ilk dəfə idi –
onlara da demişik ki, sizin yalnız nüvə məsələsi ətrafında danışıqlar aparmaq hüququnuz var,
heç bir başqa mövzu ətrafında müzakirələr apara bilməzsiniz; onlar da elə belə də edirlər.
Qarşı tərəf bəzən regional problemləri, Suriya, Yəmən və bu kimi məsələləri önə çəkir,
rəsmilərimiz isə həmin məsələlər ətrafında danışıqlar aparmağa gəlmədiklərini bildirir, bu söhbətə qoşulmurlar.
Müzakirələr yalnız nüvə məsələsi ətrafında gedir;
o da mənim dəfələrlə qeyd etdiyim dəlillər əsasında.
Nüvə məsələsində bizim nəyə görə bu kursu, bu strategiyanı seçdiyimizi
mən bir neçə dəfə qeyd etmişəm, bu barədə ətraflı danışmışam. İmperializmə qarşı mübarizəyə isə əsla ara vermək olmaz,
bu məsələdə üzərimizə hansı dini vəzifə düşdüyü tamamilə aydındır. İmperializmə qarşı mübarizəni davam etdirməyə hazır olun.
Axıra yaxın bir məsələyə də toxundular: gənclərin evlilik məsələsi.
Heç şübhəsiz, bu məsələ hamını – qızları da, oğlanları da maraqlandırır.
Məndən bu məsələni ata-anaların diqqətinə çatdırmağımı istəmiş həmin əziz gəncimizin tövsiyəsi ilə
mən bunu elə buradaca etmək istəyirəm. Üzümü valideynlərə tutub xahiş edirəm ki,
evlilik məsələsini bir az asanlaşdırsınlar, nikaha daxil olmaq üçün tələb olunan şətləri bir az yüngülləşdirsinlər.
Ata-analar işi çətinləşdirir, çox şey tələb edirlər. Buna əsla lüzum yoxdur.
Sözsüz ki, təbii olan müəyyən problemlər var:
ev məsələsi, iş məsələsi və sair, amma
amma “Əgər yoxsuldurlarsa, Allah-taala Öz lütfü ilə onları dövlətli edər”. (Nur surəsi, ayə 32)
– baxın, bunu Quran deyir.
Ola bilsin ki, hansısa gəncin bu an üçün maddi imkanı uyğun səviyyədə deyil,
amma ailə qurandan sonra, inşallah, Allah-taala işlərini düzəldəcək.
Buna görə gənclərin evlənmək işini gecikdirməsinlər.
Xahiş edirəm, ata-analar bu məsələyə diqqət yetirsinlər.
Bu mövzu ilə əlaqəli daha bir mühüm məsələ var:
təəssüf ki, son vaxtlar qızların ərə verilməsində vasitəçilik etmək, vasitəçinin məsləhəti ilə qız istəməyə getmək ənənəsi azalıb,
arxa plana keçib; amma bu, lazımlı bir şeydir.
Əvvəllər belə bir adət var idi,
bu gün də cəmiyyətimizdə gənc nəslin çoxluğunu nəzərə alaraq demək olar ki, bu ənənənin indi də daha geniş şəkildə yayılmasına ehtiyac var.
Kiminsə tanışları arasında münasib bir oğlan olur, onu qız evinə təqdim edir,
yaxud münasib bildiyi bir qız var, onu oğlan evinə məsləhət görür.
Düzüb-qoşur, bu gənclərin evlənmək işini asanlaşdırır. Qoy bunlar olsun.
Biz ətrafımızdakı gənclərin cinsi problemlərini nə qədər uğurla həll edə bilsək,
bu, cəmiyyətimizin dünya və axirəti üçün bir o qədər faydalıdır; ölkəmizin dünya və axirəti üçün faydalıdır.
Bundan əlavə, mənim dönə-dönə üzərində durduğum nəsil artımı məsələsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Mən elə buradaca hörmətli Səhiyyə Nazirinə müraciət edirəm.
Mənə çatdırılan hesabatlardan görünür ki, sizin də, mənim də nail olmağa çalışdığımız məsələ,
yəni nəsil artımının əngəllənməsinə qarşı mübarizə
düzgün formada həyata keçirilmir; nəsil artımının əngəllənməsi
nə vaxtsa bir siyasət idi, hazırda qərara gəlinib ki, bu siyasətin qarşısı alınsın.
Amma bəzi yerlərdə elə əvvəlki kimi köhnə hamam, köhnə tasdır.
Əzizlərim, ramazan ayı – mənəviyyat fəsli, mənəviyyat baharı, saflıq baharı başa çatmaq üzrədir;
ramazan ayının son günlərini yaşayırıq.
Bu ayda sizin qəlbinizin, pak ruhlarınızın məhsuldar torpağı,
inşallah, ilahi lütf və mərhəmətin narın yağışı ilə sulanarsa,
bu, gələcəkdə öz bəhrəsini verəcək.
Əlbəttə ki, gənclər üçün mənəvi kamilləşmə fəsli heç vaxt başa çatmır.
Doğrudur, ramazan ayının özünəməxsus cəhətləri var, özəllikləri var,
Lakin gənclərin mənən kamilləşməsi, inkişaf etməsi hər zaman mümkündür.
Gənclər bu barədə mənə dönə-dönə suallar verirlər – məktubla və ya hazırda mövcud olan əlaqə vasitələri ilə –
mənəviyyat, ruhi yüksəliş və bu kimi şeylər barədə nəsihət istəyirlər.
Bu gün bu mövzuda müxtəlif cür təbliğatlar aparan, “mənəvi kamilliyin büsatı” və sair bu kimi adlar altında
cürbəcür fikirlər yayan insanlar çoxdur. Onların hamısına etimad etmək olmaz; bəziləri bu gəlişigözəl sözlərlə yalnız şəxsi mənfəətini güdür,
onlara inanmaq olmaz. Mən isə bu mövzuda böyüklərimizdən bir kəlmə söz eşitmişəm və onu sizə demək istəyirəm:
ruhi-mənəvi yüksəliş üçün ən vacib məsələ günahdan çəkinməkdir.
Ən mühüm iş budur. Çalışın günahdan çəkinəsiniz.
Günahlar da müxtəlifdir: dil ilə edilən günahlar var, gözə aid olan günahlar var,
əllə edilən günahlar var – cürbəcür günahlar var.
Günahları tanıyın və özünüzü onlardan gözləyin.
Təqva! Təqva da elə odur: günahdan özünü gözləmək.
Təhlükəli bir küçə ilə gedəndə dörd gözlə ətrafınıza diqqət yetirirsiniz; bax təqva da belədir.
Ehtiyatlı olun, özünüzü gözləyin ki, günahdan çəkinəsiniz. Mənəvi yüksəlişin ən başlıca yolu budur.
Əlbəttə, bundan dərhal sonra vacib əməlləri həyata keçirmək gəlir;
vacib əməllər arasında da hamısından əhəmiyyətlisi namazdır;
vaxtın əvvəlində, hüzuri-qəlblə qılınan namaz.
Hüzuri-qəlb odur ki, namaz qıldığın vaxt
kiminlə həmsöhbət olduğunu, kimə üz tutduğunu biləsən, buna diqqət yetirəsən.
Bəzən namazda insanın diqqəti yayınır, eybi yoxdur.
Yenidən diqqətini toplayan kimi özündə həmin haləti,
yəni kimə üz tutduğunu bilmək hissini bərpa etsin və sona qədər qorumağa çalışsın;
hüzuri-qəlb budur. Namazı hüzuri-qəlblə, vaxtın əvvəlində,
əlindən gəldiyi qədər camaatla qılmaq –
əgər bu şeylərə riayət etsəniz, mənəvi yüksəlişə nail olacaqsınız, bir mələyə çevriləcəksiniz,
mələkdən də uca olacaqsınız. Bunu bilin.
Siz gəncsiniz, qəlbiniz təmizdir, ruhunuz safdır,
çirkinliklərə bulaşmamısınız və ya çox az bulaşmısınız.
Bizim yaşımıza çatanda bu baxımdan insan bir çox çətinliklərlə qarşılaşır.
Odur ki əgər bunlara riyaət etəniz, başqa heç bir nəsihətə ehtiyacınız olmaz.
Hansısa xüsusi zikrlərə və bu kimi şeylərə heç bir lüzum yoxdur.
Əlbəttə, çox yaxşı olar ki, Quranla ünsiyyətdə olasınız,
hər gün bir neçə ayə də olsa, hökmən oxuyasınız;
bunlar çox yaxşıdır. Amma vacib əməllərə qarşı çox diqqətli olun.
Tələbələrin də öhdəsinə düşən özünəməxsus vacib əməllər var.
Tələbələr özəl, seçilən bir təbəqədir;
bunu nəyə əsasən söylədiyimi mən illər boyu ramazan ayında tələbələrlə keçirdiyim bu görüşlərdə dəfələrlə qeyd etmişəm,
artıq təkrara yol vermək istəmirəm. Tələbələrin də öhdəsində onlara vacib olan müəyyən işlər var.
Bunlardan biri ideallara can atmaqdır.
Bəziləri elə təbliğat aparır, belə bir fikir yaratmağa çalışırlar ki, ideallara can atmaq realistlliyin əksidir.
Xeyr, ideallara can atmaq realistliyin yox, mühafizəkarlığın əksidir.
Mühafizəkarlıq odur ki, nə qədər acı, nə qədər pis də olsa,
istənilən reallığa təslim olasan və heç bir hərəkət, heç bir tərpəniş göstərməyəsən; bu, mühafizəkarlıqdır.
İdeallara can atmaq isə reallıqlara nəzər salıb onları düzgün qavramaqdır.
Müsbət reallıqlardan istifadə etmək, mənfi, qəbuledilməz reallıqlara qarşı isə mübarizə aparmaqdır.
İdeallara can atmağın mənası budur. İdealları qarşıya məqsəd qoyun.
Tələbələrin öhdəsinə düşən birinci vacib məsələ budur.
Bəs ideallar nədən ibarətdir? Mən bu barədə bəzi qeydlər etmişəm:
birincisi, İslam cəmiyyəti, İslam sivilizasiyası yaratmaq;
yəni siyasi İslam məfkurəsini yenidən dirçəltmək.
Əsrlər öncə müəyyən qruplar İslamı insanların həyatından, siyasətdən,
cəmiyyətin idarə olunması işindən bacardıqları qədər uzaqlaşdırmağa, şəxsi məsələlərlə məhdudlaşdırmağa,
şəxsi məsələləri də yavaş-yavaş qəbiristanlıq,
qəbir, kəbin oxutma və s. bu kimi işlərin çərçivəsinə salmağa çalışıblar. Amma yox, İslam dini gəlib ki,
“Allahın izni ilə ona itaət olunsun”. (Nisa surəsi, ayə 64)
Təkcə İslam da deyil; bütün peyğəmbərlərin gətirdiyi dinlər belədir.
İlahi dinlər cəmiyyətdə işləklik qazanmaq, həqiqətən reallaşmaq üçün gəlib.
Bunu həyata keçirmək lazımdır. Ən mühüm ideallardan biri budur.
Digər bir ideal isə özünəinamdır;
yəni elə sizin çıxışlarınızda da hiss olunan “Biz bacaracağıq!” ideyasıdır.
Bu, bir idealdır. Milli özünəinam,
xalqın güc və bacarığına güvənc təfəkkürünü rəhbər tutmaq,
bir ideal kimi hökmən buna can atmaq lazımdır.
Əlbəttə ki, idealların arxasınca getməyin müəyyən tələbləri də var ki, onlara riayət olunmalıdır.
Mənim burda qeyd etdiyim ideallardan biri də imperializmə, müstəmləkə sisteminə qarşı mübarizədir.
İmperializm sistemi 2 tərəf: imperia və imperianın ağalığını qəbul edən tərəf arasındakı münasibətə əsaslanan bir sistemdir.
Yəni dünya ölkələri, yaxud dünyadakı bəşər cəmiyyətləri
imperialistlərə və onların ağalığını qəbul edənlərə bölünür. Bu gün dünyada mövcud olan vəziyyət budur:
bir qrup imperialistlərdir, digər bir qrup isə onların ağalığına tabe olanlar.
İrana qarşı aparılan dava da elə bunun ucbatındandır; bunu biləsiniz.
İran İslam Respublikasına qarşı aparılan düşmənçiliyin səbəbi odur ki, bu ölkə həmin o “imperialistlər və onların ağalığına tabe olanlar sistemi”ni qəbul etməyib.
İmperialist deyil, imperianın ağalığına tabe olanların sırasından da kənara çəkilərək öz sözünün üstündə möhkəm durub.
Əgər İran uğur qazana bilib, inkişaf edibsə,
elmdə, sənayedə, iqtisadiyyatda, sosial sferada,
dünya və regionda nüfuzunu genişləndirməkdə diqqətəlayiq nailiyyətlər əldə edibsə, bu,
başqa xalqlara onu nümayiş etdirir ki, imperianın ağalığını qəbul etmədən, öz sözünün üstündə duraraq da
inkişafa nail olmaq mümkündür. İmperialistlər isə bunun baş verməsini istəmirlər. Dava bunun üstündədir,
qalan sözlər bəhanədir. İdeallardan biri də ədalətpərvərlikdir;
qardaşlarımızdan bəziləri bu barədə müəyyən fikirlər söylədi.
Ədalətpərvərlik məsələsi son dərəcə əhəmiyyətlidir və onun müxtəlif qolları var;
özü də bu məsələdə təkcə danışmaqla kifayətlənmək olmaz, ədalətin reallaşması üçün, doğrudan da, çalışmaq lazımdır.
İdealların sırasına islami həyat tərzi məsələsi də, azadlıqsevərlik məsələsi də daxildir.
Azadlıq deyəndə mən Qərbdə bu sözlə başa düşülən yanlış, azdırıcı anlayışları nəzərdə tutmuram.
Onlar üçün azadlığın mənası yalnız budur ki, qızlar belə yaşamalıdır, oğlanlar elə yaşamalıdır.
İslam dininin ənənələrinə, bəşər cəmiyyətindəki evlilik ənənəsinə zidd olaraq nikahın,
evliliyin açıq-açığına əleyhinə çıxış edən insanlara Allah lənət etsin!
Təəssüflər olsun ki, bizim bəzi mədəniyyət qurumları, ölkəmizdə yayılan bəzi nəşrlər də bunu təbliğ edir.
Bunlara qarşı mübarizə aparmaq lazımdır.
Azadlıqsevərlik insanın düşüncəsində, fərdi, siyasi,
sosial davranışlarında və bütövlükdə cəmiyyətdə olmalıdır. Cəmiyyətin azadlıqsevərliyi də elə müstəqilliyə can atmasıdır.
İdealların sırasına daxil olan mövzulardan biri də elmi inkişafdır;
əməksevərlik, tənbəllikdən, yarım-yarımçıq iş görməkdən çəkinmək də ideallardandır.
İslam dininin kriterilərinə uyğun universitetlərin olması da bizim ideallarımızdandır; bunlar cəmiyyətimizin can atmalı olduğu ideallardır.
Aranızdan kimsə deyə bilər ki, biz bu idealların gerçəkləşməsində nə kimi rol oynaya bilərik?
Axı bizim ölkəyə elə bir təsirimiz yoxdur; rəhbər vəzifələrdə çalışan bir qrup insan var, öz işlərini görürlər,
bizim də əlimizdən gələn odur ki, burda şüarlar səsləndirək, danışaq.
Bu, məsələni kökündən yanlış anlamaq deməkdir; əsla belə deyil.
Tələbələr mühüm qərarların qəbul edilməsində önəmli rola malik ola bilərlər; tələbələr bu və ya digər diskursun formalaşdırılmasında aparıcı rol oynaya bilərlər.
Siz hər hansı bir ideyanı rəhbər tutduğunuz, bu barədə danışdığınız, dönə-dönə onu təkrarladığınız
və üzərində ciddi şəkildə durduğunuz zaman bu, cəmiyyətdə müvafiq diskursun yaranması ilə nəticələnir,
həlledici qərarların qəbul edilməsinə səbəb olur.
Hər hansı bir ideya cəmiyyətdə diskursa çevrildikdə ölkənin administrativ qurumlarında çalışan rəhbər işçilər
həmin istiqamətdə tədbirlər görməyə məcbur olur.
Buna canlı nümunə olaraq, bir müddət əvvəl ölkədə aktuallıq qazanmış elmi inkişaf hərəkatını göstərmək olar.
O zaman ölkədə elmi inkişaf hərəkatının dirçəlişi məsələsi qaldırıldı, dönə-dönə təkararlandı və çox sevindirici haldır ki, müsbət qarşılandı,
bir diskurs halına gəldi. Cəmiyyət bu diskursu rəhbər tutaraq fəaliyyətə keçdi.
Artıq 10-15 ildir ki, biz elmi baxımdan irəliləməkdəyik, inkişaf edirik.
Bütün sferalarda da belədir, tələbələr effektiv rol oynaya bilər.
Dostlarımızdan biri danışırdı ki, mərhum şəhid Beheşti nə vaxtsa belə bir fikir işlədib:
“Tələbələr cəmiyyətin azançılarıdır,
onlar yatıb qalanda camaat da yatıb qalır”. Gözəl deyimdir.
Siz cəmiyyəti ayılda, diskurs yarada bilərsiniz.
Əsla elə düşünməyin ki, siz tələbələrin gördüyü bu işlər təsirsizdir.
Vaxtınızı boşuna keçirməyin.
Övladlarımızın çoxu – istər tələbə olanlar, istərsə də başqaları –
sosial şəbəkələrdə və bu kimi başqa yerlərdə vaxtlarını hədər edirlər,
yaxud elə o şəbəkələrdə olduğu kimi, hardasa oturub faydasız mübahisələrlə məşğul olurlar.
Vaxtınızı hədər yerə sərf etməyin, vaxtınızdan düzgün istifadə edin,
həm dərsinizə, həm də təşkilatdakı işlərinizə vaxt ayırın. Bunların hər ikisinə vaxt çatdırmaq lazımdır.
Azan da verildi; mən demək istədiklərimin
çox az hissəsini dedim, böyük bir qismi qaldı.
İndi nə fikirləşirsiniz, necə edək?..
İstəyirsiniz, iftardan sonra siz hazır olun, əgər mənim də halım olsa, davam edərik.
Əlbəttə ki, söhbət eləsəm də, qısa danışacağam.