Mərhəmətli və Bağışlayan Allahın adı ilə.
Dedik ki, tələbə ictimaiyyəti
hansısa mövzuya ürəkdən inandıqda
və onu özünün müxtəlif istiqamətli fəaliyyətlərində işıqlandırdıqda, əks etdirdikdə
bu, ölkənin gələcəyinə təsir göstərir.
Tələbələr qətiyyən belə düşünməməlidirlər ki,
onların gördüyü işlərin, səylərinin heç bir faydası yoxdur,
bütün bunlar ölkədəki reallıqlara heç bir təsir göstərmir; bu, yanlış bir təsəvvürdür. Bütün bunların təsiri var, özü də böyükdür.
Təsir mexanizmi nədən ibarətdir, onu da qeyd etdim:
tələbələrin önə çəkdiyi həmin mövzu
əvvəlcə tələbə ictimaiyyəti içərisində, sonra isə tədricən bütün ölkədə bir diskursa çevrilir,
bu isə mühüm bir faktora çevrilərək həlledici qərarların qəbuluna təsir göstərir.
Bəli, siz bu və ya digər qurumda söz sahibi olmaya bilərsiniz, amma həmin qurum tərəfindən mühüm qərarların qəbul edilməsinə təsir göstərə bilərsiniz.
Odur ki idealları rəhbər tutaraq onlara çatmağa can atın.
Mən ideallara bir neçə nümunə qeyd etdim, amma təkcə bu dediklərim deyil.
İmam Xomeyninin bəyanatlarına bir nəzər salın, İslam İnqilabının təlimlərini bir gözdən keçirin,
Quranı və “Nəhcül-bəlağə”ni diqqətlə oxuyun, əsas ideyaların
siyahısını tutun, təsnifatını aparın,
bunların üzərində işləyin və ideallardan möhkəm yapışın.
Reallıqlar bizi ideallarımızdan uzaqlaşdırmamalıdır.
Reallıqlar nərdivan kimi bizi amallarımıza pillə-pillə daha da yaxınlaşdırmalıdır.
Qarşımıza bizə çətinlik törədən bir reallıq çıxsa belə,
ona qarşı mübarizə aparmalı, çalışıb-vuruşmalı, onu yolumuzun üzərindən qaldırmalıyıq. İdeallara can atmaq budur.
Əlbəttə, bunun əksi isə, qeyd etdiyim kimi, mühafizəkarlıqdır;
hər cür reallığa uyğunlaşmaq, pisini də, yaxşısını da qəbul etmək,
“neyləmək olar, çarəmiz yoxdur” adı ilə hər şeyi ötüşdürməkdir.
Belə bir xalqın aqibətinin hara gedib çıxacağı isə məlumdur.
Əgər tələbə təşkilatları, tələbə cərəyanları belə bir təsir gücü əldə etmək istəyirlərsə,
bunun öz tələbləri var;
həmin tələblərə riayət etmək lazımdır.
Əgər tələbə təşkilatları belə bir təsir gücü əldə etmək istəyirlərsə, bunun öz tələbləri var; həmin tələblərə riayət etmək lazımdır.
Bunlardan biri İslam təlimləri üzərində işləmək, yəni hər bir mövzu üzərində dərin iş aparmaqdır;
səthi yanaşmalar zərərlidir.
Bu gün mən çıxış edən dostlarımızın fikirlərində –
əlbəttə, demirəm hamısında, bəzilərində –
bu dərin yanaşmanın əlamətlərini müşahidə etdim.
Tələbə gənclərimizin məsələlərə dərindən yanaşdığını gördüm və buna sevindim. Birinci şərt budur.
Bəzən üzdə İslam dininə uyğun görünən, amma mahiyyəti İslamla uyğun gəlməyən şüarlar səsləndirilir;
o cümlədən son vaxtlar geniş yayılmış,
cürbəcür yazılarda və çıxışlarda tez-tez rastlaşdığımız “mərhəmətli İslam” məsələsi.
Gözəl bir ifadədir; həm “İslam” hissəsi gözəldir, həm də “mərhəmətli” hissəsi.
Amma bu nə deməkdir? “Mərhəmətli İslam” deyərkən nə başa düşülür?
Bu “mərhəmətli İslam”ın tərifi necədir? Axı Allah-taala Özü belə, həm rəhman və rəhimdir, həm də “əşəddül-məaqibin”;
həm Behişti var, həm də Cəhənnəmi.
Allah-taala möminlərlə qeyri-möminləri bir tutmayıb:
“Məgər mömin kimsə ilə fasiq eynidirmi?! Əlbəttə, onlar eyni ola bilməzlər!” (“Səcdə” surəsi, ayə 18)
Bəs bu dedikləri “mərhəmətli İslam”ın
möminə və qeyri-möminə, kafirə, düşmənə,
düşmən olmayan kafirə münasibəti necədir?
Dərinliyinə varmadan ortaya bir söz atmaq yanlış
və təbii ki, azdırıcı bir işdir.
Yazılarında, çıxışlarında bu “mərhəmətli İslam” ifadəsini işlədən
bəzi insanların danışığına diqqət yetirəndə görürsən, əməlli-başlı hiss edirsən ki,
bu “mərhəmətli İslam” liberalizmdən –
yəni Qərb dünyasında liberalizm adlanan o tendensiyadan qaynaqlanan bir nəzəriyyənin açar sözüdür.
Əlbəttə ki, “liberalizm” ifadəsi, “liberalizm” adı
Qərb sivilizasiyası, Qərb mədəniyyəti, Qərb ideologiyası üçün də yanlış bir ifadədir.
Çünki onlar əslində nə liberaldırlar,
nə də liberalizmə sözün həqiq mənasında inanırlar;
eləcə “liberalizm” kəlməsini ortada bir termin kimi işlədirlər.
Əgər “mərhəmətli İslam” deyəndə bunu nəzərdə tuturlarsa,
bu nə İslamdır, nə də mərhəmətlilik. Bu, mütləq surətdə belədir.
Liberalizm təfəkkürü 18-19-cu əsr Avropa təfəkküründən – yəni
humanizm ideyasının bazası olmuş, Allah, mənəviyyat və bu kimi şeyləri inkar edən təfəkkürdən qaynaqlanır.
Allah olmayan yerdə də insanın şəxsi istək və düşüncələri ön plana keçir.
İnsan övladının işi belədir.
Baxın, hətta elmi tədqiqatlarda da şəxsi rəy və düşüncələr nə qədər müxtəlifdir!
Bu gün kimlərsə hansısa maddə barədə fikir bildirir, misal üçün
deyirlər ki, filan xəstəliyə, yaxud filan problemə xeyirlidir,
iki gün sonra başqa alimlər ortaya çıxıb deyirlər ki, yox, əksinə, bu maddə həmin xəstəliyə ziyandır!
Yəni ilahi vəhyə əsaslanmayan işlərdə hər an xəta, yanlışlıq,
rəy müxtəlifliyi ola bilər.
Odur ki əgər hər hansı bir ideya Allahdan qaynaqlanmırsa, şəxsi maraq və zövqlərdən qaynaqlanır.
Şəxsi maraqlar önə keçdikdə isə dəyərlər daha güclü olan qrupların mənafeyinə uyğunlaşdırılır.
Bu gün Amerika dəyərləri adında bir şey var;
amerikalıların danışığında eşidirsiniz, deyirlər: “Amerika dəyərləri”, “bizim dəyərlərimiz”.
17-ci əsrdə Amerika
İngiltərənin müstəmləkəsindən çıxıb
dünyanın o başında özünü ayrıca dövlət elan etdikdə müstəqil Amerikanın əsasını qoyanlar –
yəni o vaxtkı dövlət xadimləri: Corc Vaşinqton, onun ətrafındakılar və ondan sonra hakimiyyətə keçənlər –
müəyyən dəyərlər irəli sürüblər; bunların adı “Amerika dəyərləridir”.
Həmin dəyərlərin özünü dəyərləndirdikdə görürsən ki, çoxu iradlıdır;
yəni dünyanı bugünkü vəziyyətinə gətirib çıxarmış, imperializm sisteminin dünyanı çapıb-talamasına şərait yaratmış fikirlərdir.
Lakin elə həmin dəyərlər içərisindən
yaxşı, müsbət olanlar bu gün Amerika cəmiyyətində,
bugünkü Amerika administrasiyası tərəfindən unudulub.
Bir vaxtlar, illər öncə mən
iki yüz, iki yüz neçə il əvvəl, belə desək,
Amerika dövlətinin banisi olmuş insanların fikirlərini –
çıxışlarını, “Amerika xartiyası”, “Amerika dəyərləri” olaraq tərtib etdikləri sənədi
mütaliə edir,
araşdırır və hazırkı dövlət adamlarının davranışları ilə müqayisə edirdim və şahidi oldum ki, həmin dəyərlərin çoxuna riayət olunmur.
O zaman ağlıma gəldi ki, bunu
Amerika xalqının üzünə vurub: “Sizin dediyiniz dəyərlər budur,
amma bu gün Amerika dövlətinin, ABŞ hakimiyyətinin davranışlarında bunlardan əsər-əlamət yoxdur” –
deməyin yeri var; bu, faktdır. Əgər bu “mərhəmətli İslam” ifadəsi ilə
belə bir şeyi nəzərdə tuturlarsa, bu, yüz faiz səhv, yanlış bir ideyadır.
Əgər bunu deyərkən dünyadakı bütün varlıqlara
rəhm, mərhəmət gözü ilə baxmağı nəzərdə tuturlarsa, bu da doğru deyil,
bu da Qurana ziddir. Quran açıq-aşkar bunun əksini deyir.
Doğrudur, məhəbbət, mərhəmət və ədaləti təkcə müsəlmanlara layiq bilmir,
deyir ki, əgər əlinizdədirsə, güc-qüdrət sahibisinizsə, qeyri-müsəlmanlara qarşı da mərhəmət və ədalətlə davranmalısınız,
bir şərtlə ki, sizinlə düşmənçilik etmiş olmayalar, yaxud nə vaxtsa sizə qarşı düşmənçilik edəcəklərindən ehtiyatlanmayasınız.
Əmirəlmöminin (ə) öz məşhur xütbəsində buyurur:
بَلَغَني اَنَّ الرَّجُلَ مِنهُم کانَ يَدخُلُ عَلَي المَرأَةِ المُسلِمَةِ وَ الاُخري‌ المُعاهِدَة
Daha sonra xütbənin axırında Həzrət buyurur ki, bu kədərdən insan ölsə belə, yeri var.
İnsan nəyə görə ölməlidir? Çünki Müaviyə ordusunun əsgərləri qeyri-müsəlman qadınlara,
yəni “məahəd” – müqavilə əsasında İslam hökumətinin ərazisində yaşayan yəhudi və xristianların qadınlarına
əl uzatmış, onlara qarşı təhqirə yol vermişdilər; məsələn, qolbaqlarını, bəzək əşyalarını dartıb qopararaq almışdılar.
Həzrət buyurur ki, “bu kədərdən insan ölməlidir”.
Bəli, düşmənçilik etməyən qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət belədir. Quran deyir:
“Allah din yolunda sizinlə vuruşmayan və sizi yurdunuzdan çıxartmayan kimsələrə yaxşılıq etməyi və onlarla ədalətlə rəftar etməyi sizə qadağan etməz”. (“Mumtəhinə” surəsi, ayə 8)
– Kafir olan, amma sizinlə düşmənçilik etməmiş və etməyən kəslərə
yaxşılıq edin, onlarla ədalət əsasında davranın.
Amma bir yandan da buyurur ki:
“Məgər siz andlarını pozan, Peyğəmbəri (öz yurdundan) çıxardıb qovmaq niyyətində olan, üstəlik sizinlə döyüşə də birinci başlayan bir tayfa ilə vuruşmayacaqsınızmı?” (“Tövbə” surəsi, ayə 13)
– Andını pozan,
sizin və Peyğəmbərinizin həyatını alt-üst etmək istəyən
və düşmənçiliyə də ilk olaraq addım atan kəslərə qarşı mübarizə aparmayacaqsınız?
Bu, Quran ayəsidir. Qınaq, giley, məzəmmət dolu bir tonla müraciət edərək deyir:
اَتَخشَونَهُم
“Bunlardan qorxursunuz?” Daha sonra buyurur:
فَاللهُ اَحَقُّ اَن تَخشَوه
– Əgər doğru deyirsinizsə, əgər möminsinizsə, bu insanlardan yox, Allahdan qorxmalısınız.
Bunu da Quran deyir. Əgər “mərhəmətli İslam” o deməkdirsə ki,
biz İslam əleyhinə, İran əleyhinə, İran xalqı əleyhinə, İranın inkişaf və yüksəlişi əleyhinə
çalışıb əlindən gələni edənlərə
sevgi dolu, saf və səmimi qəlblə yanaşmalıyıq, yox, bu heç İslam deyil.
Mən sizə kimlərinsə özündən düzəltdiyi belə qondarma dini təlimlərin yox,
əsl İslam təlimlərinin arxasınca getməyi tövsiyə edirəm.
Qoy tələbə təşkilatları İslam təlimlərinin üzərində işləsinlər. Əlimizdə kitablar, mənbələr də az deyil,
xeyli kitabımız var.
Vaxt var idi biz yalnız şəhid Mütəhhərinin kitablarına müraciət etməyə məcbur idik –
əlbəttə ki, o kitablar hələ də zirvədədir, çox dəyərlidir –
amma bu gün onlardan başqa da bir çox kitablar var.
Tələbələr özlərinə uyğun olan araşdırma metodunu seçib işləyə, tədqiqatlar apara,
məruzələr, belə deyək, konfranslar, dəyirmi masalar keçirə bilərlər.
Yəni səviyyəni qaldıra bilərlər. Tələblərdən biri budur.
Tələbə təşkilatlarının təsirini artırmağın digər bir zəruri şərti isə tələbələri,
tələbə kollektivlərini cəlb edə bilməkdir.
Siz təşkilatların hamısını bir yerə toplasanız, görərsiniz ki, böyük tələbə ordusu içərisindən əksəriyyəti təmsil etmirsiniz.
Siz özünüzdə elə bir cazibə yaratmalısınız ki, tələbələri cəlb edə biləsiniz.
Cazibəni necə yaratmaq olar?
Düşünürəm ki, bunun yolları çoxdur. Sizlər gəncsiniz,
bizdən daha təşəbbüskarsınız –
əlbəttə ki, gənc ikən bizim də hər məsələ üçün ağlımıza
10 cür üsul, çıxış yolu gəlirdi, amma indi sizin ağlınız bizdən daha itidir –
tələbə təşkilatlarına daha çox insan cəlb etmək üçün yollar tapın, təşəbbüslər irəli sürün.
Əlbəttə ki, oğlanlı-qızlı qarışıq düşərgələrdə ekskursiyalar təşkil etməklə gəncləri cəlb etmək yüzdə-yüz yanlış bir üsuldur, səhvdir.
Bəziləri bu yolla tələbə təşkilatlarına maraq yaratmaq istəyirlər.
Hansısa tələbə təşkilatı hansısa elm sahəsi,
ixtisas və ya peşə ilə bağlı təmtəraqlı bir ad altında,
yaxud elə dini bir ad qoyaraq oğlan və qızları götürüb dağa, səfərə və ya Avropaya aparır; xaricə ekskursiya!
Belə şeylər, sözsüz ki, tələbə ictimaiyyətinə, ölkənin gələcək nəslinə xəyanətdir; heç şübhəsiz.
Tələbələri cəlb etməyin yolu bu deyil. Burada qeyd etdilər, mən də vurğuladım ki,
tələbələri sizin təşkilatlarınıza cəlb etməyin yolu konsertlər təşkil etmək deyil.
Qeyd etdim ki, nə vaxtsa – əlbəttə ki, illər öncə – tələbə təşkiatları belə bir addım atmışdı.
O vaxt onların bunu nə üçün etdiyi məndə sual doğurmuşdu.
Mənim üçün çox təəccüblü idi. Bu sualı onlara verəndə dedilər ki, tələbələri sıralarımıza cəlb etmək istəyirik.
Amma sonralar bu işin ziyanını çəkdik.
Bu yerdə yadıma Seyid Qütbün
öz kitablarından birində nəql etdiyi bir hadisə düşdü;
illər öncə – inqilabdan əvvəl – mən də yazılarımdan birində bu hadisəni onun dilindən nəql etmişdim.
O danışır ki, Amerikanın şəhərlərindən birində gedirdim, gəlib bir kilsəyə çatdım,
gördüm ki, həmin kilsənin yaxınlığında bir toplantı salonu var.
Qapıya “Gecə proqramı” adı altında bir elan yazıb vurublar. Oxudum,
gördüm ki, yazılıb, misal üçün, “filan cür musiqi, ardınca filan cür musiqi, ardınca filan ifa,
ardınca yüngül şam yeməyi”, misal üçün, “sonra filan tədbir” və sair.
Maraqlandım ki, gedim görüm nə məsələdir?
Deyir, gecə getdim, gördüm ki, hə, kabareyə oxşar bir salondur!
Qızlar, oğlanlar, gənclər gəlib oturur, bir-biri ilə ünsiyyət qurur.
Səhnə üzərində proqramlar da var: musiqi və sair.
İçəridəki vəziyyətə tamaşa edirdim. Sonra yüngülvari şam yeməyi gətirdilər, yedik,
ardınca, məsələn, şirə payladılar, filan-filan; maraqlı yeri burasıdır:
deyir, axşamdan bir neçə saat keçəndən sonra, gecənin sonuna doğru gördük ki,
keşiş – həmin salonun aid olduğu kilsənin keşişi –
səhnənin bir tərəfindən içəri daxil oldu, vüqarla irəli getdi,
keçib işıqlardan bir qədərini söndürdü və sonra çıxıb getdi.
Deyir, bundan sonra mən də çıxıb getdim, daha qalmadım,
səhəri günü həmin keşişin yanına getdim, soruşdum ki, yaxşı, bu nə məsələdir?
Axı siz ruhanisiniz, axundsunuz, dini təbliğ edirsiniz,
dünən gecə o nə məclis idi qurmuşdunuz, o gənclər, o proqramlar nə idi?
Dedi ki, cənab, siz diqqət yetirməmisiniz,
mən gəncləri kilsəyə cəlb etmək üçün bu işləri görməyə məcburam.
Deyir, ona dedim ki – mən öz sözlərimlə deyəcəyəm – mürdəşir aparsın belə kilsəni!
Daha onda qoy elə kabareyə getsinlər də! Əgər kabaredə görəcəkləri işləri elə burda da görürlərsə,
qoy elə gedib kabaredə etsinlər də! Daha kilsəyə niyə gəlsinlər ki?!
Əgər gəncləri eyş-işrət,
haram musiqi və əxlaqsızlığa çəkəcəyiksə,
daha adımızı niyə islamçı qoyaq? Bu ki daha islamçılıq deyil,
İslama uyğun deyil? Bu, İslamdan kənardır, İslama ziddir.
Odur ki mən müsəlman tələbə təşkilatlarının gəncləri özünə cəlb etməsi haqda danışarkən
belə cazibəni nəzərdə tutmuram; bu şeylər məsləhətli deyil, düzgün deyil.
Bunlar tələbə ictimaiyyətinə xəyanətdir. Gəncləri düzgün yollarla özünə cəlb etmək lazımdır.
Gəncləri özünə cəzb etməyin yollarından biri yeni söz, yeni fikir tapıb irəli sürməkdir.
Şair demişkən: – “Təzə söz de, çünki təzədə həmişə bir şirinlik olur”.
Təzə söz demək lazımdır. Təzə söz demək özündən nə isə düzəltmək demək deyil.
Quranı, “Nəhcül-bəlağə”ni və rəvayətləri
dərindən mütaliə etdikdə insan bir çox həqiqətlərə rast gəlir.
Məsələn, mən özüm 60-70 il bu sahədə olmuşam, işləmişəm,
amma yenə də bəzən televizoru açıb baxıram, kimsə söhbət edir,
bəzən elə bir məqama toxunur ki, o məsələnin mənim üçün yeni olduğunu görürəm.
Görürəm ki, bu vaxta qədər mən həmin məqamı anlamamışam,
ondan istifadə etməmişəm; orada eşitdikdən sonra istifadə etməyə başlayıram.
Yəni hətta 60 il və ya bundan da artıq
din elmi sahəsində olmuş – mən artıq 60 ildir ki, əmmaməliyəm –
bu mövzuda çox söhbətlər eşitmiş bir şəxs üçün də
yeni olan sözlər, fikirlər var.
Bu qədər Quran oxuyuruq, mən özüm rəvayətlərlə
bu qədər əlaqədə olmuşam, illərlə Qurandan, “Nəhcül-bəlağə”dən dərs demişəm,
amma yenə də, məsələn, gənc bir tələbənin televiziya ilə etdiyi çıxışında
mənim üçün yeni olan bir məqam olur, mən ondan istifadə edirəm.
Yeni fikirlər çoxdur;
qoy axtarıb-araşdırıb təzə fikirlər tapsınlar, təzə sözlər desinlər; intəhası, elə insanlar olmalıdır ki,
bu işə bələd olsunlar, yolunu, üsulunu bilsinlər,
bacarsınlar. Təzə söz, yeni fikir deyəndə də bu təkcə din sahəsinə aid deyil ki! Siyasət,
sosial həyat, beynəlxalq proseslər haqda da təzə söz demək olar.
Siz öz təşkilatınızda yeni fikirlər irəli sürsəniz, ortaya təzə sözlər çıxarsanız,
gənclər cəlb olunacaq. Axı cazibəsi var; təzə söz həmişə maraqlı, cəlbedici olur.
Gəncləri cəlb etməyin digər bir üsulu incəsənətin daha az diqqət yetirilən sahələrindən
istifadə etməkdir. Məsələn teatr; tələbə teatrı.
Təəssüflər olsun ki, bizim incəsənət mühitimizdə teatr əvvəldən uğurla inkişaf etməyib.
Yəni bizim teatrımız ya boş, mənasız sözlərə, tamaşalara səhnə olub,
ya da tamaşalarda düzgün istiqamətlənməmiş, ölçülüb-biçilməmiş bir etiraz, protest ifadə edilib.
Bir də bizim teatrda gizli, üstüörtülü şəkildə nə isə deməyə bir meyil var;
elə bilirlər ki, teatrda hökmən bir simvolika,
sirlilik olmalıdır, halbuki belə bir şey yoxdur.
Teatr səhnədə, tamaşaçının gözü önündə rol ifa etmək deməkdir.
Hər şeyin yalnız kino lenti üzərində
göründüyü kinodan, filmlərdən fərqli olaraq,
teatrda insan aktyorları canlı olaraq hiss edir,
dedikləri sözləri onların öz ağzından eşidir.
Teatrda, tələbə teatrında bir çox konstruktiv məqamlar ola bilər.
Qoy yaradıcı qruplar bu istiqamətdə işləyib həqiqətə, İslama aid olan anlayışları tamaşaçıya təqdim etsinlər.
İllər öncə – deyəsən, 20 il əvvəl – elə bu hüseyniyədə
bizə Əyyub peyğəmbər haqda bir tamaşa göstərmişdilər;
qısa da deyildi, 1-2 saat çəkmişdi.
Tamaşa qurtarandan sonra mən həmin rejissora dedim ki,
indiyə qədər mən Əyyub peyğəmbərin əhvalatını Qurandan bəlkə 100 dəfə, yüzlərlə dəfə oxumuşam,
amma bu gün həmin əhvalatla bağlı sənin bu teatrından başa düşdüyümü
bu müddət ərzində Qurandan oxuduqlarımdan başa düşməmişdim.
Bu, balaca şey deyil.
Karikatura – karikatura incəsənətin çox effektiv janrlarından biridir.
Satira – sevindirici haldır ki, satira sahəsində gənclərimiz indiyə qədər bir çox yaxşı işlər görüblər və elə indi də görürlər.
Bunlar çox müsbət işlərdir.
Tələbələrin fəallığı, tələbə təşkilatlarının fəaliyyəti o demək deyil ki, sırf bəyanat yaymaqla hansısa məsələlərə mövqe bildirsinlər;
belə işlərdə təkrarçılıq olduğuna görə gənclər üçün maraqlı cəlbedici olmaya bilər.
Və ya o demək deyil ki, elə bir kitab yazıb verək,
yaxud tələbələr arasında iclaslar keçirək;
təkcə bunlar deyil. Əlbəttə, bunlar da yaxşıdır,
amma yeni-yeni işlər də görmək mümkündür.
Məsələn, ilahi nəğmələrin və ya başqa audiomaterialların yazıldığı disklər buraxmaq olar.
İlahi nəğmələr, şeir bir sənətdir,
bununla ciddi şəkildə məşğul olun. Elə məsələlər var ki, şeirlə,
şeirin, sənətin dili ilə qat-qat artıq təsir gücü əldə edir.
Bu janrlardan istifadə edin.
Əlbəttə, mən əvvəldən də dedim ki, əgər yeni təşəbbüsləri saymaq istəsəm,
ola bilsin, ancaq 7-8-nin adını çəkə bilərəm. Siz gəncsiniz, oturun, fikirləşin,
ola bilsin, sizin ağlınıza 20-30 cür yeni fikir, yeni təşəbbüs gələ.
Bütün bunlardan istifadə edin ki, tələbə təşkilatları tələbələr üçün daha cəlbedici, daha maraqlı olsun.
Tələbə təşkilatlarının təsirini və cəlbediciliyini artırmağın yollarından biri də gəncləri düşündürən suallara cavab vermək, onları ideoloji cəhətdən qane etməkdir;
Çalışın ki, qarşı tərəfi ideoloji cəhətdən qane edəsiniz.
Bu isə sizin özünüzün düzgün işləməyindən asılıdır.
Özünüz düzgün işləyin.
Hər hansı bir fikir, ideya sizin düşüncənizin, məfkurənizin bir hissəsinə çevriləndə
qarşınızdakını da ideoloji cəhətdən qane edə, onu düşündürən sualları cavablandıra biləcəksiniz.
Təhdidlə, sıxışdırmaqla, zorla
bir fikri qarşımızdakına yeritmək istəsək də,
ola bilsin, məsələn, hiss-həyəcanın təsiri altında
bir anlıq onu qəbul edə,
amma bu, qalıcı bir şey olmayacaq.
Bir vaxtlar kommunistlər zor gücünə öz ideyalarını yaydılar.
Sevindirici haldır ki, kommunizmin süqutu
dünyada marksist təfəkkürün süqutu kimi qəbul olunub və bu, elə belədir də.
Əlbəttə, mən eşitmişəm ki, bizim universitetlərimizdə müəyyən cərəyanlar
təzədən geri qayıdıb marksizmdən danışır, bu ideyaları dirçəltməyə çalışırlar, amma bu,
sönmüş bir ocağın külünü üfürmək kimidir, hədər işdir;
bunun artıq heç bir xeyri yoxdur.
O boyda iddiaya, o boyda səs-küyə, o qədər qurbanlara və sairə baxmayaraq,
dünyadakı kommunist rejimlər
60-70 ildən sonra rüsvay və bədnam olmaqdan başqa heç bir nəticə vermədi.
Yəni şüarlarının yalan olduğu,
bacarıqsız və yarıtmaz olduqları sübut olundu.
Odur ki kommunizm daha geri qayıtmayacaq. Lakin mən eşitmişəm ki, bəziləri bunun xəyalı ilə yaşayır.
Əgər deyilənlər doğrudursa və hazırda bizim universitetlərimizdə marksizm cərəyanı
bir ideya kimi fəaldırsa, heç şübhəsiz, bunun arxasında Amerikanın pulları durur;
ona görə ki, buna stimul verəcək başqa heç bir motiv yoxdur. Bu işə pul xərcləyirlər;
çünki elə tələbələrin bu cür parçalanması da
onlar üçün böyük bir nemətdir.
İkitirəliyə, parçalanmaya yol açacaq amillərdən biri də elə marksistləri yenidən geri qaytarmaqdır.
“Tudə” partiyasının üzvü olan,
20 il həbsxanada yatmış adamlar özləri sonradan
heç bir təzyiq və zorakılığa məruz qalmadan, əlində yazılı surətdə çıxışları, gəlib İslam Respublikasının televiziyasında
“qələteləmişəm” oxuyurdular.
Sizlər xatırlamazsınız. 60-cı illərin əvvəllərində olan söhbətdir.
“Tudə” partiyasının 10-12 üzvü İslam Respublikasının Dövlət Televiziyasına gəlmişdilər –
o vaxt mən prezident idim; mən də,
ölkənin bir nömrəli rəsmiləri olan dostlarımız da onların bu işinə,
bu addımı necə ata bildiklərinə təəccüblənmişdik; bəzilərini yaxından tanıyırdıq,
bəziləri ilə həbsxanada bir kamerada yatmışdıq; bəzilərini həbsxanadan sonra görüb
tanımışdıq, iddiaları göyə çıxırdı –
indi bunlar gəlib cərgə ilə oturmuşdular,
aralarından bir nəfər də aparıcı qismində
bunlara “Tudə” partiyasının ölkəyə xəyanətlərini sübut edən faktlar haqda suallar verirdi.
Sonra özləri bir qədər çəkinib danışmadıqlarına görə
həmin diktor öz aralarından biri olduğu üçün hər birinə üzünü tutub soruşurdu:
“Cənab, filan vaxt siz filan işi gördünüz, filan sözü dediniz”. Məcbur olub deyirdilər, bəli, demişəm.
Yəni onlara bunu dedizdirmək istəyən biz deyildik,
özləri özlərini danışdırır, etiraf etdirirdilər.
Bunlar Dövlət Teleradiosunun arxivində olan dəyərli sənədlərdir,
onların itib-batmasına imkan verilməməlidir; olduqca dəyərli şeylərdir.
Bütün bunlardan sonra da elə o insanlar götürüb marksizmin müdafiəsinə kitablar yazır,
broşürlər hazırlayırlar. Gülməlidir.
Marksistlər inqilab edib hakimiyyəti ələ keçirdikləri yerlərdə
işlərini zor gücünə irəli aparırdılar; hətta tələbə ictimaiyyəti arasında da.
Özünüz bilirsiniz, elə qonşuluğumuzdakı Əfqanıstanda
Zahirşah və onun ardınca Davuddan sonra bir marksist rejim hakimiyyətə gəldi.
İlk illəri bizim inqilabımızın qələbəsindən əvvələ təsadüf etdi, sonralar inqilab illəri ilə üst-üstə düşdü
və davam etdi – kommunist rejiminin hakimiyyəti elan olunduğu zaman
mən İranşəhrdə sürgündə idim; orada eşitdik ki,
Əfqanıstanda kommunistlər hakimiyyətə gəlib, amma ölkə daxilində nə baş verdiyindən xəbərimiz yox idi;
indi yavaş-yavaş xəbərlər yayılır. Hakimiyyəti çevrilişlə ələ keçirmiş
həmin Xalq Partiyasının üzvləri
Kabil Universitetinə gedib, hökumətə müxalif olduğunu güman etdikləri tələbələri
dərs otaqlarından çəkib çıxarır,
ölüncə və ya ölümcül vəziyyətə düşənə qədər döyürmüşlər.
Həmin partiyanın üzvləri gəlib universitetdən tələbələri aparır
və həbs olunması üçün hökumətə təhvil verirmişlər.
Yəni hətta universitetləri də bu cür təzyiqlərə, aqressiv davranışlara bulaşdırmışdılar.
Bizdə isə belə deyildi. Tehran Universiteti zorakılığa meydan olmuşdu,
amma marksist qruplar tərəfindən; marksistlər, üstünə “xalq mücahidləri” adı götürmüş münafiqlər tərəfindən.
Oranı silah anbarına çevirən də onlar olmuşdu; müsəlman balaları olmamışdı.
Mən İslam İnqilabının qələbə çaldığı ilk aylardan etibarən hər həftə Tehran Universitetinin məscidinə gedir,
həm tələbələr üçün çıxış edir, həm də suallarını cavablandırırdım; hər həftə.
Tələbələr, müsəlman balaları, inqilabı dəstəkləyən gənclər gəlib rahat oturur,
qulaq asır, çıxıb gedirdilər; sayları da az deyildi, çox idi. Nə kiməsə qarşı savaş planları cızırdıq, nə top-tüfəngimiz var idi,
nə də yöndəmsiz şüarlar səsləndirirdik. İnqilabın əvvəllərində, həm də tələbə ictimaiyyəti arasında, Tehranda,
özü də mən, hansı ki, hələ heç ölkə başçısı da deyildim, İnqilabi Şuranın üzvü idim –
yəni inqilabi ideyaların daşıyıcısı olaraq
gedib universitetdə tələbələr üçün çıxış edirdim;
sakit, rasional bir atmosferdə.
Ola bilsin, sizin aranızda da o zamanlar tələbə olmuş,
o illəri xatırlayan qardaş və bacılarımız var.
Kommunistlərin Tehran universitetini zəbt etdiyi, qan tökülməsi təhlükəsi yarandığı gün
təsadüfən mənim tələbələr qarşısında çıxış etmək üçün ora getdiyim günlərin birinə təsadüf etmişdi –
bilmirəm, ya bazar günü idi, ya da bazar ertəsi. Mən adətim üzrə gəldim.
Keşikçi uşaqlardan bir neçəsi mənimlə idi, dedilər, ağa, getməyin,
təhlükəlidir. Dedim, nə təhlükə? Nə isə, getdik.
Məscidin içinə daxil olduq. Orada heş kəs olmadığı üçün, təbii ki, geri döndük.
Universitetdə asayiş və təhlükəsizliyi pozan,
iğtişaş yaradan, zor gücünə, mümkün olmasa, lap silah gücünə
qarşısındakına öz fikrini yeritmək istəyənlər islamçılar deyildi;
ya marksistlər idi, ya da onların alternativi olan
“xalq mücahidləri” adlı qruplar. Adları İslamdan götürülmüşdü,
batinləri, təfəkkürləri, ideologiyaları, bütün yazı-pozuları isə sırf marksist mahiyyətli idi.
İslamda belə şey yoxdur, İslamda qarşı tərəfi qane etmək var.
Qurandakı – “Dində məcburiyyət yoxdur” ifadəsinin mənası da elə budur.
Yəni dini təfəkkürü yalnız insanı ideoloji cəhətdən qane etməklə əks etdirmək mümkündür.
Bacarın, qarşınızdakı insanı ideoloji cəhətdən qane edin; bu, gəncləri cəlb edəcək. Odur ki tələbə təşkilatlarına marağı artıracaq amillərdən biri də budur.
Digər bir mühüm amil dini, inqilabi dəyərləri uca tutan müəllimlərin, professorların iştirakıdır.
Dəyərlərə hörmətlə yanaşan müəllimlərdən istifadə edin.
O gün mən bura təşrif gətirmiş universitet müəllimləri ilə görüşümüzdə də bunu qeyd etdim.
Bir vaxtlar – inqilabın əvvəllərində ölkəmizdə elmi ictimaiyyətin nümayəndəsi olan insanların sayı
ümumilikdə təxminən 4-5 min nəfər olardı. Sevindirici haldır ki,
bu gün akademik ictimaiyyətimizdə 80 min nəfərə yaxın, bəlkə, bundan da artıq elm adamı təmsil olunur.
Və bu 80 min nəfərin əksəriyyəti inqilabi ideyaların daşıyıcısı olan, həvəsli, gözəl müsəlman balalarıdır.
Əlbəttə, bəzi etinasız, laqeyd adamlar da var – məlumatımız var, elə öz universitetlərimizdə belələri də var.
Bir vaxtlar elə adamlar da var idi ki – ümidvaram, artıq belələri yoxdur –
yaxşı oxuyan, istedadlı tələbələri seçib qaralayır
və onları ölkədən mühacirət etməyə təşviq edir, ölkədən çıxıb getmələrinə nail olmaq istəyirdilər.
Deyirdilər, “burada qalıb nə edəcəksən? Burada heç nəyin xeyri yoxdur, çıx get”.
Yəni müəllim tələbəni ölkədə qalıb işləmək əvəzinə,
ölkədən mühacirət etməyə, çıxıb getməyə təşviq edirdi.
Belələri də varımızdır, amma azlığı təşkil edirlər. Əksəriyyət dəyərlərə önəm verən, mömin müəllim və professorlardır.
Elmlər Nazirliyində də, Tibbi Təhsil Nairzliyində də bu belədir,
çox yaxşı kadrlar var.
Tələbə təşkilatlarında onlardan istifadə edin. Xahiş edin ki, gəlib gənclərlə vaxt keçirsinlər;
hətta universitetdən kənarda da olsa. Burada bizim dəyərli dostlarımızdan birinin adı çəkildi;
o gedib cümə namazlarının xütbəsində söhbətlər edirdi.
Bu, çox yaxşıdır. Ondan, onun kimilərdən istifadə edin, bu cür insanlardan tələbə təşkilatlarında iştirak etmələrini istəyin.
Əlbəttə ki, bu, məsələnin alqışlanası, müsbət tərəfidir. Mövzunun inkar ediləcək bir tərəfi də var:
etimada layiq olmadığını sübut etmiş ünsürləri qətiyyən yaxın buraxmayın, onlardan istifadə etməyin;
əsla istifadə etməyin. Elə insanlar var ki,
etimada layiq olmadıqlarını, təhlükəli olduqlarını artıq sübuta yetiriblər. Kimə qarşı etibarsızdırlar?
Mənə? Xeyr – mən cürbəcür insanlarla münasibtədə olmaq sarıdan çox rahatam;
mənimlə münasibətdə olmaq üçün istənilən insanın əqidəsindən başqa heç bir problemi ola bilməz –
dövlətə, ölkəyə,
İslam Respublikasına qarşı etibarsızlıqlarını sübut ediblər;
həm islami, həm də respublika mahiyyətinə qarşı.
1388-ci ildə o oyunu çıxaranlar da
heç bir məntiqə, qəbul ediləsi, ağlabatan bir fikrə əsaslanmadan,
vicdanlı insanların əleyhinə çıxış edərək İslam Respublikasının dövlətçiliyinə müxalif oldular.
Belələri etibarsızdır, etimada layiq deyil. Mən sizə onlardan istifadə etməyi əsla tövsiyə etmirəm; heç bir vəchlə.
Nə sizə, nə heç bir tələbəyə, nə də heç bir universitetə.
Yaxşı müəllim və professorlar var, onlardan bəhrələnin.
Mənim fikrimcə, tələbə təşkilatları üçün çox yaxşı və faydalı ola biləcək məsələlərdən biri də
ölkənin hazırkı vəziyyətini dərk etməkdir.
Ölkənin hazırkı vəziyyəti dedikdə mən təkcə daxili vəziyyəti, mövcud problemləri,
burada qeyd olunan məqamları – ucqar kəndlərin problemlərini, ədalətçiliyi,
müqavimət iqtisadiyyatını, hal-hazırda ölkədə rast gəlinən digər problemləri, idarəetmə ilə bağlı çətinlikləri, cihad ruhlu idarəetməni və s.
bu kimi şeyləri nəzərdə tutmuram. Əlbəttə ki, bunlar da reallıqların bir hissəsidir.
Lakin bir neçə başqa mühüm reallıq da var: qardaşlar, bacılar, əzizlərim, diqqət yetirin!
Reallıqlardan biri budur ki, İmam Xomeyninin vəfatından sonra bu ölkədə
qərarında qəti olan bir qrup insan
inqilabi ideyaları bütünlüklə yığışdırıb bir kənara qoymaq fikrinə düşdü
Onlardan bəziləri səhvə yol verib bunu əvvəldən elan etdi.
Danışdı, qəzetlərdə məqalələrlə çıxış etdi.
O vaxt onlar inqilabi ideyalardan tamamilə uzaqlaşmaq məqsədlərini qabaqcadan açıqlamaqla
bu yerdə strateji və ya taktiki bir səhvə yol verdilər. Əlbəttə ki, indi daha da püxtələşiblər,
indi açıq demirlər. İndilabi ideyaların bir kənara buraxılmasını istəyənlər indi də var, amma bunu açıq-aşkar demirlər,
danışmaq əvəzinə iş görürlər.
O zaman ağılsızlar iş görmək yerinə danışmağa güc verdilər;
amma onu da deyim ki, belə bir şeyin ola biləcəyini heç ağlına gətirməyənləri də yuxudan oyatdılar.
O gündən başlayıblar, dayanmadan da işləyirlər.
Özü də təkcə ölkə daxilində iş aparmayıblar, həm ölkədə, həm də ölkədən xaricdə
işlərini görüblər. Ölkədə inqilabi ideyaları tamamilə itirib məhv etmək,
yeni gələn nəslin bu ideyaları unutması üçün
düşüncə adamlarından da, alimlərdən də, siyasətçilərdən də,
incəsənət adamlarından da istifadə ediblər.
Amma baxın görün onların bütün səylərinə rəğmən, ölkədə inqilabi ideyalar nqədər canlıdır,
nə qədər aktualdır! İftardan əvvəlki söhbətimizdə dedim,
diqqətəlayiq elmi nailiyyətlərimizin çoxunu dini və inqilabi dəyərlərin daşıyıcısı olan gənclərimiz əldə edib.
Ən yaxşı dini-mənəvi məclislər gənclər tərəfindən təşkil olunur.
İslam Respublikası və inqilabla bağlı tədbirlərdə iştirak edənlərin əksəriyyəti cavanlardır;
o cavanlar ki, nə inqilabı və İmam Xomeynini (r.ə) görüblər,
nə də bu haqda onlara doğru-dürüst, ətraflı məlumat verilib.
Əzizlərim – sizdən bəziləriniz mənim övladım,
bəziləriniz isə nəvəm yerindəsiniz – sizə deyim ki, bu qədər danışılanlara baxmayaraq,
o dövrdə baş vermiş hadisələrin çoxundan
sizin heç xəbəriniz də yoxdur. Yəni inqilabın əvvəllərində,
inqilabın gedişində baş vermiş hadisələr, inqilabın, Müqəddəs Müdafiənin təfərrüatları
hətta düzgün şərh olunmayıb belə. Əlbəttə, kitablar çap olunur,
amma 2 min, 3 min, 5 min, 10 min tirajla.
Mən Müqəddəs Müdafiənin gedişində baş vermiş proseslərlə bağlı kitabları oxuyuram.
Fürsət tapıb bir göz atıram, oxuyuram.
Lakin bunlar reallıqların çox kiçik bir hissəsidir; siz bunları bilmirsiniz.
Amma baxın, o parlaq, cəlbedici, insanı maqnit kimi özünə tərəf çəkən,
həyəcanverici reallıqlar haqda doğru-dürüst məlumatı olmayan gənclər inqilabi ideyalara bu qədər meyil göstərir.
Yəni ölkədə bu dəyər və ideyaların məhv olub aradan getməsini istəyənlərin bütün səylərinə rəğmən
və onlara göz dağı olaraq, İmamın vəfatından bu günə qədər həmin ideya və amallar daha da zirvələrə ucalıb.
Bu, ölkənin reallıqlarından biridir.
Ölkənin digər bir reallığı isə İslam Respublikasının regiondakı heyrətamiz iştirakıdır;
maddi, fiziki, cismani iştirak yox, mənəvi iştirak.
Bu bir faktdır ki, amerikalıların regionun bəzi siyasi fiqurları, bəzi ərəb dövlətlərinin
o mürtəce hökumət adamları ilə danışıqları zamanı – gizli, pərdəarxası danışıqları zamanı,
oturub bir-birinin uydurmalarına qulaq asdıqları, əslində isə, dərdləşdikləri vaxt –
onlar İrandan şikayət edir,
Amerikadan ölkəmizə təzyiq göstərməsini xahiş edirlər, o da deyir: “Neyləyim, bacarmıram, əlimdən heç nə gəlmir!”
Bütün söhbətlərinin, danışıqlarının xülasəsi bundan ibarətdir.
Bütün bu giley-güzar, narahatlıq ona görədir ki, İranın nüfuzu genişlənib.
Hazırda 100 gündən çoxdur ki, Səudiyyə hökuməti Yəməni bombalayır.
Hərbi obyektlərini yox, onlara əlləri bir o qədər də çatmır;
məscidləri, xəstəxanaları, evləri, bazarları, ictimai yerləri.
Qadınlı-kişili, uşaqlı-böyüklü insanları dəstə-dəstə öldürürlər.
100 gündür. 100 gün zarafat deyil!
Livanda hərbi əməliyyatlar 33 gün davam etmişdi.
Son illər ərzində İsrail rejiminin regionda apardığı ən uzun müddətli müharibə ötən il Qəzzaya qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar idi ki,
əlli neçə gün çəkmişdi. Bunlar 100 gündür ki, bombalayırlar.
Burada bir haşiyəyə çıxmaq istəyirəm: liberal Qərb, yəni “azadlıqsevər”, “azadlıq tələb edən”
Qərb ağzını belə açmadı! BMT Təhlükəsizlik Şurası
elə bir qətnamə yaydı ki, həmin qurumun ən rüsvayçı qətnamələrindən biridir və heç vaxt unudulmayacaq.
Bombalayanı qınamaq əvəzinə, bombalananı qınayır!
Bunlar liberaldır; liberalizm budur! Elə bizim öz içimizdən də bir qrup sadəlövh insan
yalana, insanların aldadılmasına, xəyanətə, zülmə qarşı etinasızlığa
və bəlkə də zülmə şərikliyə əsaslanan bu hökumət quruluşunu, bu idarəetmə üsulunu,
cəmiyyətin bu metodla idarə edilməsini müdafiə etmək üçün sinələrini cırır, məqalələr yazır, şəkillərini dərc etdirirlər.
Bəli, bu, bir reallıqdır; reallıqlardan biri də budur: İslam Respublikasının genişmiqyaslı nüfuzu.
Mən möhtərəm ölkə başçılarımıza – həm indikinə, həm də ondan əvvəlkilərə; hamısına hörmətlə yanaşıram, hamısına da kömək etmişəm,
hamısını, o cümlədən bundan sonra xalqın seçimi ilə iş başına gələcək bütün prezidentləri də dəstəkləyirəm –
hamısına demişəm, demişəm ki,
bu gün siz hansı müsəlman ölkəsinə getsəniz, əgər həmin regionun insanları azad olsa, onlara icazə verilsə və əgər siz də camaatla görüşmək istəsəniz,
sizi elə bir səviyyədə qarşılayarlar ki,
heç öz ölkələrinin başçılarını o cür qarşılamırlar.
Nüfuz da elə budur da; nufuz bu deməkdir.
Bu nüfuzun inadına 100 gündür ki, Yəməni bombalayırlar;
səbəbi isə odur ki, deyirlər, siz niyə Yəməndə nüfuza maliksiniz? Yaxşı, axı biz Yəməndə nə iş görmüşük? Yəmənə silah-sursat aparmışıq?
Ordu yeritmişik? Onlar neftdən gələn dollarlar hesabına başqa ölkələrdən muzdlu döyüşçülər gətirib
əyinlərinə Səudiyyə ordusunun formasını geydirir, gətirib ənsarullahın silləsinin qabağına verirlər.
Yəmənə müdaxilə edən onlardır, biz nə müdaxilə edirik?
Özü də bu nüfuz Allahın verdiyi bir nemətdir. Məgər nə isə etməklə buna nail olmaq olarmı?
Dahi liderimiz İmam Xomeyni burada oturub danışırdı,
dedikləri ağızdan-ağıza yayılıb,
məsələn, Afrikanın, yaxud Asiyanın uzaq bölgələrinə gedib çatırdı.
Qəlblərə elə nüfuz edirdi ki, Afrika və ya Asiyanın uzaq ölkələrindən birində yaşayan bir insan
övladının adını “Ruhullah” qoyurdu; nufuz budur.
Bu işə bir vərəq kağız qədər də maya qoyulmurdu.
Deyilən söz nüfuz qazanırsa, fikirlər doğru fikirlərdirsə,
sözlər ürəkdən gəlib, ürəklərə yol tapırsa, daha buna heç bir şey etmək olmaz;
“De: “Acığınızdan ölün!” (“Ali-İmran” surəsi, ayə 119)
Sən bunu edə bilmirsənsə – Şəhid Beheşti demişkən;
deyirlər onun belə bir sözü var imiş – əsəbindən çatla öl! İndi biz nə edək? Bu, bir reallıqdır.
İslam Respublikasının reallıqlarından biridir.
Bunlara diqqət yetirin; yəni hər şeyə mənfi yanaşma ilə yanaşmayın.
Bəli, insanların bizdən gözləntiləri daha çoxdur. Mənim özümün özümdən və başqalarından bir çox gözləntilərim var.
Daha çox işləməli, daha artıq inkişafa nail olmalı,
“İnkişaf və ədalət” onilliyini, doğrudan da, inkişaf və ədalətlə başa vurmalıyıq. Bütün bunları mən qəbul edirəm, amma mövcud nailiyyətlər, inkişaf və reallıqlar da məsələnin digər bir tərəfidir.
Bütün bunları mən qəbul edirəm, amma mövcud nailiyyətlər,
inkişaf və reallıqlar da məsələnin digər bir tərəfidir.
Bu gün ölkədə mövcud olan reallıqlar şəraitində tələbə təşkilatları uğurla işləyə bilər.
Oturun beynəlxalq məsələlər üzərində işləyin
Yəməndə, Suriyada, İraqda baş verən olaylar üzərində işləyin; maraqlı təhlillər, gələcəyə baxış ortaya qoyun.
Deməli, əgər tələbə ictimaiyyətinin ölkədəki ümumi atmosferə qeyd etdiyimiz şəkildə
təsir göstərməsini istəyirsinizsə, yolu budur:
siz tələbə ictimaiyyətinə təsir göstərin ki, tələbə ictimaiyyəti də ölkəyə öz təsirini göstərsin.
Əlbəttə, elə təşkilatlar da var ki, birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan qablar kimi,
yalnız seçki üçün yaranır; yalnız seçkidə istifadə olunur.
Bəzi təşkilatlar məhz bu cürdür. Bəziləri təşkilat yaradır, xəcalət də çəkmədən deyirlər ki,
“bu təşkilatı filan yerdə seçkidə işimizə yaraması üçün düzəltmişik”.
Yaxşı, axı bu, tələbə ictimaiyyətini təhqir etməkdir!
Tələbəyə, özü də adətən təşkilatlara üzv olan yaxşı oxuyan, istedadlı tələbələrə
alət kimi baxmaqdır, onları alçaltmaqdır!
Seçki nə qədər dəyərlidir ki, insan ona görə tələbəni alçalda?
Özü də nümunəvi, qabaqcıl tələbəni.
Mən bu kimi təşkilatların ölkənin mənafeyinə xidmət etdiyinə və ya ölkəmiz üçün faydalı ola biləcəklərinə inanmıram,
belə düşünmürəm, onları yaratmağı da tövsiyə etmirəm. Amma doğrudan da İslama uyğun olan, stimullu,
inqilaba, dinə, ölkənin gələcəyinə xidmət edən təşkilatlar çox faydalı ola bilər.
Allahın salamı, rəhməti və bərəkəti nəsibiniz olsun.