وصیت به مقدار ثلث اموال میت نافذ است و در بیش از آن، باید ورثه در زمان حیات وصیت کننده یا بعد از مرگ او اجازه بدهند.

اگر وصیت کرده است که بدهی از ثلث مال برداشت شود، ثلث مال در ابتدا محاسبه شده و بدهی از آن ثلث پرداخت می‌شود. شایان ذکر است اگر ثلث مال کمتر از بدهی میت باشد، از دو سوم دیگر، بقیه بدهی میت پرداخت می‌شود.

ج1و2) اگر در زمان زنده بودن، زمین تحویل دختر نشده باشد، هبه و بخشش صحیح نیست و این زمین جزء ارث محسوب می شود. البته اگر وصیت کنید که «بعد از فوت من، زمین مال فلان دختر باشد» یا «زمین را به او هبه کنید»، در صورتی که مقدار وصیت کمتر یا به اندازه یک سوم تمام اموال باشد، وصیت نافذ است و از ارث محسوب نمی‌شود؛ ولی اگر بیشتر از ثلث باشد در مقدار مازاد بر ثلث، منوط به رضایت ورثه است. البته اگر ورثه قبل از فوت وصیت کننده، وصیت مذکور را قبول کرده باشند، باز هم جزء ارث محسوب نمی‌شود، هر چند وصیت بیش از یک سوم باشد.

اگر قصدش این بوده که ارث به شیوه‌ای غیر از آنچه در شرع مشخص شده است، تقسیم شود، صحیح نیست، ولی اگر مقصود این بوده که مثلاً به دخترها هم به اندازه پسرها از اموالش بدهد، در صورتی که مقدار اضافه‌ای که به دخترها می‌رسد بیش از ثلث اموال میت نباشد، وصیت نافذ است و اگر بیش از ثلث اموال اوست، نسبت به مقدار افزون بر ثلث، نیاز به اجازه سایر ورثه است؛ در هر صورت فرقی بین وصیت مکتوب و وصیت شفاهی نیست.

در فرض سؤال ـ بعد از کسر دیون مالی و انجام وصیت میت ـ باید همه اموال، تقسیم بر 5 شود و هر یک از برادران دو سهم و خواهر یک سهم می‌برد و تقسیم به شیوه مذکور در سؤال باید با رضایت همه باشد، در غیر این صورت تقسیم ارث، صحیح نیست.

بعد از پرداخت دیون و بدهی ها و وصایای مالی میت، سهم هر یک از برادرها - که در قید حیات نیستند- به برادرزاده ها می‌رسد، یعنی مال دو قسمت مساوی می‎شود، یک قسمت به آن یک نفر برادر زاده و قسمت دوم به آن 5 برادر زاده از پدری دیگر داده می‌شود که 5 برادر زاده‌ بین خود به طوری تقسیم می کنند که به هر پسر دو برابر دختر برسد.

ملاک، بودن بچه در زمان فوت یکی از آن دو است؛ بنا بر این در فرض سؤال اگر مرد بمیرد سهم زن یک چهارم و اگر زن بمیرد سهم مرد یک دوم است.

هر مقدار نماز و روزه که امکان دارد باید بپردازند و اگر مقداری نماز و روزه باقی مانده و یقین به قضای آن دارند، به عهده پسر بزرگ میت است (اگر پسر دارد) و نسبت به بقیه موارد تکلیفی ندارند، مگر این که بدانند خمس و رد مظالم بدهکار بوده که در این صورت باید قبل از تقسیم اموال بین ورثه، بدهی را از اصل مال بپردازند.

اگر طلبکار بودن آن شخص ثابت شود، وظیفه این پسر پرداخت بیش از دویست هزار تومان نیست و بقیه طلب را باید برادران دیگر بپردازند؛ البته اگر عین مال موجود است، تا زمانی که تمام بدهی پرداخت نشود تصرف در اموال میت برای هیچ یک از ورثه جایز نیست.

در فرض سؤال، باید طبق وصیت عمل شود و تا زمانی که برادر کوچک، صاحب کار و درآمد مستقل نشده است؛ همۀ سود ثلث، متعلق به اوست.

بعد از اداء دیون مالی میت (از جمله مهریه همسر) و نیز انجام وصایای نافذه میت، سهم ارث همسر میت یک هشتم است و باقیمانده را پنج قسمت نموده، یک پنجم به مادر و بقیه به صورت مساوی بین دو دختر تقسیم می‌گردد؛ در این مورد برادر سهمی از ارث ندارد.

در ارث، سهم پسر دو برابر دختر است، اما مبلغ مذکور که در زمان حیات تقسیم می‌شود و فرزندان آن را تحویل می‌گیرند، ارث نیست بلکه هدیه است و هدیه دادن اموال به سه قسمت مساوی، اشکال ندارد.

خیرات پول پرداختی از طرف بیمه و اموال باقی مانده از میت و همچنین سپرده گذاری آنها نزد بانک به قصد به کارگیری آن در یکی از معاملات حلال و دریافت سود، با رضایت صاحبان پول (ورثه) اشکال ندارد و موجب ثواب و اجر برای متوفی است. ان‌شاءالله

اگر همسر و سایر وراث شیعه باشند، طبق مذهب شیعه عمل می‌شود و اگر تنها همسر شیعه است، در مواردی که طبق مذهب اهل سنت مال بیشتری به زن تعلق می گیرد، می‌تواند آن را دریافت کند.

اگر خواهر سهم ارث خود را بخشیده و یا صلح نموده باشد، وارثان او حق مطالبه ندارند و در غیر این دو صورت، می توانند مطالبه کنند.