پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

موضوعات

پرسش و پاسخ (وصیت و ارث)

ارتباط با پایگاه
اگر پدر، اهل خمس نباشد، آیا ارث به جا مانده از او خمس دارد؟
به طور کلی ارث خمس ندارد؛ مگر آن که قبلاً متعلق خمس شده و پدر خمس آن را پرداخت نکرده باشد؛ که در این صورت باید ورثه ابتدا خمس آن را پرداخته و سپس ارث را تقسیم کنند.
اگر میراث شخصی طبق اسلام بین فرزندان تقسیم نشده باشد و کسانی بیشتر ارث برده باشند و نسل‌های بعدی این موضوع را بدانند، در این صورت آن مال چه حکمی دارد؟
در فرض سؤال افرادی که می دانند پدرانشان مال وراث دیگر را بدون رضایت سایر ورثه گرفته اند، نمی‌توانند آنرا تملک کنند و باید به صاحبان آن مال یا ورثه ایشان برگردانند.
زنی، شوهرش فوت کرده و دارای فرزندی یک ساله است. بستگان و اقوام، جهت صله رحم به منزل وی می‌روند؛ آیا می‌توانند از پذیرایی و غذای آن‌ها استفاده کنند؟ در مجالس ترحیم، هفتم و چهلم مرحوم چطور؟ آیا می‌توان از پذیرایی آنجا مصرف کرد؟
تصرّف در اموال صغیر جایز نیست؛ قیّم و ولیّ صغیر باید از اموال وی محافظت کند. البته قیّم یا ولیّ می‌تواند با رعایت مصلحت، اموال را برای خود طفل، صرف کرده یا در جایی که به مصلحت طفل است، به دیگران اذن تصرف بدهد.
شایان ذکر است از سهم ارث طفل، نباید در مخارج مراسمی که مصلحت طفل نیست، مصرف شود.
بعد از فوت پدرم، حقوق بازنشستگی وی به حساب مادرم واریز می‌شود. مادرم نیز کارمند بوده و حقوق‌بگیر با دو واحد آپارتمان، که ماهیانه مبالغی را پس‌انداز می‌کند. پدرم وصیّت نامه‌ای ندارد، اما حج واجب بر عهده داشته است؛ ولی مادرم نسبت به حج پدرم اقدامی نمی‌کند. وظیفۀ من به عنوان فرزند چیست؟
در فرض سؤال مستمری جزو ما ترک میت نیست؛ در هر حال اگر یقین دارید پدرتان در زمان حیاتش، مستطیع بوده و حج بر او مستقر شده، باید از اموال پدر که به جا مانده، برایش نایب بگیرید و مادر حق ممانعت ندارد.
بعد از متوفی باغی متعلق به او، توسط ورثه اجاره داده‌ شده است؛ با توجه به این که همسر میت یک هشتم از قیمت زمین را ارث می‌برد نه از عین؛ آیا همسر متوفی، از اجاره ارث می‌برد؟
زن از عین و اجاره زمین، ارث نمی‌برد ولی ورثه ملزم هستند در اولین فرصت سهم زن را از قیمت زمین به او پرداخت کنند.
از میت فقط خانه‌ای مانده است و زن و فرزندان صغیری دارد که فقط همین خانه را برای سکونت دارند،‌ اگر دین میت، مستغرق باشد یا برای ادای آن به قسمتی از پول فروش خانه نیاز است،‌ آیا به خاطر بدهی میت این خانه باید فروخته شود یا از باب مستثنیات دین،‌ طلب‌کاران حق تصرف در این خانه را ندارند؟
خانه ولو در فرض سؤال باید فروخته شود و جزو مستثنیات دین نیست.
برادرم با داشتن دو همسر، فرزندی ندارد. وی دو برادر تنی و یک خواهر ناتنی از مادر و دو برادر ناتنی از پدر دارد. آیا برادران و خواهران ناتنی از وی ارث می‌برند؟
اگر پدر و مادر و اجداد میت در قید حیات نبوده‌ و ورثه، منحصر به دو همسر و برادران و خواهر میت باشد، یک چهارم ترکۀ میت بین دو همسر او به طور مساوی تقسیم می‌شود (البته توجه داشته باشید، به طور کلی زوجه نسبت به اموال منقول از خود آن اموال و نسبت به اموال غیر منقول ـ خواه زمین و خانه و ... ـ از قیمت آن‌ها ارث می‌برد) و بقیۀ ترکه، شش قسمت شده و یک قسمت آن به خواهر ناتنی از مادر (خواهر مادری) داده می‌شود و بقیه بین دو برادر تنی (برادر پدری و مادری) به صورت مساوی تقسیم می‌شود و با وجود برادر تنی (برادر پدر و مادری)، برادر ناتنی از پدر (برادر پدری)، از ترکۀ میت، سهمی ندارد.
1. فردی دو نفر را وصی خود قرار داده، که وصی اول فوت می‌کند. وظیفۀ وصی دوم چیست؟ آیا تکلیف ساقط است؟
2. آیا وصی زنده می‌تواند کسی را به عنوان وصیّ دوم معرفی کند؟
3. وصیّ دوم را چه کسی تعیین کند؟
ج1) وصیّ دوم باید طبق وصیت عمل کند و تکلیف از او ساقط نیست.
ج2) خیر، نمی‌تواند.
ج3) اگر هر یک از وصی‌ها مستقل بوده‌اند؛ وصیّ دیگر، امور میّت را انجام می‌دهد و گرنه حاکم شرع، شخصی را به جای وصی فوت شده، انتخاب می‌کند.
اموال و ما ترک متوفی تا کنون بین ورثه تقسیم نشده؛ آیا یکی از ورثه می‌تواند بخشی از اموال تقسیم نشده را برای صَرف در امور خیریه وصیت کند؟
در فرض سؤال چنانچه مقداری که به ایشان می رسد بیشتر از ثلث اموالش نباشد، وصیت، صحیح است و در صورتی که از ثلث مالش بیشتر باشد، اگر وارثان او اجازه بدهند، وصیت صحیح است.
اگر میث چند وارث داشته باشد و در زمان حیات، وصیت کرده باشد که ورثه بعد از تقسیم زمین، قیمت ثلث زمین را بعد از وفاتش به مرور زمان و در طی پنج سال برایش خرج کنند. بعد از وفات میت و تقسیم زمین، اگر بعضی از ورثه به وصیت عمل کنند و سهم خودشان از ثلث را بدهند؛ ولی بعضی دیگر از ورثه به وصیت عمل نکنند (و نهی از منکر هم روی آن‌ها اثری ندارد)، آیا تصرف در زمین برای کسانی که سهم خودشان از ثلث میت را پرداخت کرده اند، جایز است؟
در فرض سؤال که میت نسبت به خرج کردن بعد از تقسیم، وصیت کرده است، هر یک از ورثه باید طبق وصیت عمل کنند؛ منتها اگر بعضی از ورثه تخلف کنند، تصرف افرادی که طبق وصیت عمل کرده اند، در سهم خودشان اشکالی ندارد و غصب محسوب نمی شود.
اگر در جرح و هدم منجر به فوتِ همسر و فرزندان، شوهر مقصّر شناخته شود، با توجه به این که پدر و مادر زوجین در قید حیات هستند، اموال و لوازم و وسایل آن‌ها به چه کسی می‌رسد؟
در قتل غیر عمد، شوهر غیر از دیه قتل، (که بر عهده عاقله است) از سایر اموال فرزندان و همسر خود ارث می برد؛ لذا اموال فرزندان در صورتی که ورثه در طبقه اول منحصر در پدر باشد، به پدر تعلق می گیرد و نسبت به اموال همسر، علاوه بر شوهر، پدر و مادر او نیز ارث می برند.
1. آیا شوهر بعد از فوت همسر از مهریه ارث می‌برد؟
2. سهم وی چقدر است؟
ج1و2) اگر زنی بمیرد و اولاد نداشته باشد، نصف اموالش (که مهریه هم جزء آن‌ها است) به شوهر او می‌رسد و بقیه را ورثۀ دیگر می‌برند ولی اگر از آن شوهر یا از شوهر دیگر اولاد داشته باشد، یک چهارم همۀ اموال را شوهر و بقیه را ورثه دیگر ارث می‌برند.
1. اگر یکی از ورثه راضی به تصرف بقیه ورثه نباشد، آیا وی حق منع دارد؟
2. آیا نفس منع، تصرف محسوب می‌شود؟
ج1) تصرف در مال مشترک، بدون رضایت همه شرکاء، حرام است و تا مال تقسیم نشود حق دارد اجازه ندهد.
ج2) تصرف محسوب نمی شود.
در صورتی که ورّاث میت، مادر، یک برادر و دو خواهر باشند، با توجه به این که مادر از سُدس ترکه، ارث می برد؛ الباقی متعلق به کدام طبقه است؟
با وجود مادر، خواهر و برادر میت، ارث نمی‌برند و همۀ اموال میت، به مادر او می‌رسد.
اگر مردی با زنی که دارای یک دختر است، ازدواج کند، آیا دختر از اموال مرد (شوهر مادر) ارث می‌برد؟
دختر از اموال مرد مزبور، ارث نمی‌برد.