بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحيم‌
خيلى متشکّريم از برادران عزيز و حقيقتاً امروز استفاده کرديم
جلسه جلسه‌ى بسيار خوب، متنوّع، شيوا، زيبا، پرمغز [است‌]؛ الحمدلله
اينکه ميبينم بحمدالله هر سالى، نشانه‌هاى پيشرفت در امر تلاوت قرآن
در بين جوانهاى ما، در بين مردم ما مشهود است
بنده را عميقاً خرسند ميکند؛ خدا را سپاسگزاريم
امروز هم بحمدالله به برکت اين تلاوتهاى بسيار خوب
جلسه‌ى پر مغز و پرمعنا و با حالى بود
بخصوص با تذکّرى که اين مجرى خوش‌ذوقِ خوشسخن ما دادند
در مورد اهداء ثواب اين تلاوتها و آنچه امروز در اين جلسه گذشت
به ارواح طيّبه‌ى شهداى اخيرى که در تهران تشييع شدند
تلاوت قرآن با صوت خوش و با لحن خوب و با آداب و رسوم تلاوت
مقدّمه‌اى است براى نفوذ مفاهيم قرآن در دلها
اگر اين فايده را [از آن‌] بگيريم
و به تلاوت قرآن به‌عنوان يک خوش صدايى و يک آوازه‌خوانى فقط نگاه کنيم
مطمئنّاً از اين رتبه‌ى والا سقوط خواهد کرد
اين‌همه تأکيد بر اينکه قرآن را با صوت خوش بخوانند
و با آداب بخوانند و با الحان مطلوب بخوانند
براى اين است که مفاهيم قرآن در دلها اثر کند، با قرآن انس بگيريم
به رنگ قرآن و به خُلق قرآن و به شکل قرآن در بياييم
اگر اين مقصود است، پس يک شرايطى دارد، يک آدابى دارد
اوّلين ادب، اين است که خواننده‌ى قرآن و تلاوتگر قرآن
با اذعان به قرآن، با باور مفاهيم قرآن
باورِ آن مفاهيمى که دارد تلاوت ميکند، تلاوت کند
اگر ندانيم چه داريم ميخوانيم، مفهوم را درک نکنيم، در عمق جانمان اثر نداشته باشد
تأثير تلاوتمان بر روى ديگران و بر روى خودمان کم خواهد بود؛ اين شرط اوّل است
من خواهشم از قرّاء محترم و اساتيد و خوانندگان قرآن
اين است که به اين نکته توجّه کنند؛ آن آياتى را که ميخواهند تلاوت بکنند
اين آيات را در ذهنشان مرور کنند، در آنها تدبّر کنند
اعماق اين مفاهيم را بدرستى در دل خود و در باور خود ثبت کنند
با اين روحيّه، با اين زمينه، با اين آمادگى تلاوت کنند
اين تلاوت تا اعماق جان مخاطب اثر خواهد کرد
البتّه تا امروز، شما خيلى پيش رفتيد
بنده سالهاى متمادى است که سِير حرکت قرآن را در کشور دارم مشاهده ميکنم
امروز جوانهاى ما خيلى خوب پيش رفتند
قرّاء ما، اساتيد، ما حقّاً و انصافاً خيلى خوبند
لکن جا براى تأثيرگذارىِ بيشتر هنوز زياد است
من دو سه نکته را يادداشت کردم
يکى اين است که شما ميخواهيد با تلاوتتان، مفاهيم قرآنى را به مستمع القاء کنيد
درست است که غالب مستمعين شما عربى و زبان قرآن را نميدانند
امّا معجزه‌ى قرآن اين است که اگر با همين وضعيّت هم
درحالى‌که آنها نميدانند اين آيات را با عمق جان و با شرايط القاء کنيد
مفاهيم ولو به‌نحو اجمال به ذهنها منتقل خواهد شد
خب، اين طبعاً شرايطى دارد
بنده مى‌شنوم تلاوتهايى را که پخش ميکنند در راديوى تلاوت
که فرصت خوبى است، امکان خوبى است براى شنيدن تلاوتها
و مى‌شنوم آنچه را اساتيد ما، قرّاء خوب ما ميخوانند
خب، انصافاً از لحاظ صوت خوش، قرّاء ما خيلى خوبند، برجسته‌اند
اين را قرّاء بيگانه تصديق کرده‌اند و تصديق ميکنند
شنفته‌ايم از آنها که اصوات ايرانى را تمجيد ميکنند
بعضى از اصوات شما انصافاً اصوات خوش‌ذات، خوش‌جنس
و داراى شرايط خوبِ يک صداى برجسته است که اين را بايد همراه کرد با شرايط تلاوت
يکى از شرايط تلاوت اين است که اين آيه‌ى قرآن را که تلاوت ميکنيد
بر روى نکاتى که در حال عادى اگر بخواهيد آن را تفهيم کنيد
روى آن تکيه ميکنيد، بر روى اين نقاط حتماً تکيه کنيد
اگر بخواهم تشبيهى بکنم، به اين آقايان مدّاحى که شعر فارسى را ميخوانند
مى‌بينيد هر کلمه‌اى را، هر مقصودى را که از يک جمله‌اى
يا از يک کلمه‌اى يا از يک فِقره‌اى مطلوب است
جورى ادا ميکنند که آن مفهوم در ذهن مخاطب بنشيند
در حرف زدن عادى هم همينجور است. به شکل عادى هم که شما صحبت ميکنيد
آن کلماتى را که مفاهيم آنها از نظر شما يک برجستگى دارد
کلمات حامل آن مفاهيم را با تکيه‌ى خاص ادا ميکنيد
قرآن را اين‌جورى بايد بخوانيد؛ بر روى کلمات خاص تکيه کنيد
جملات و فقرات را آن‌چنان‌که مضمون و معناى آن در ذهن مخاطب بنشيند ادا کنيد
تعبير خوب، اداى خوب
گاهى لازم است براى اينکه مطلب در ذهن مخاطب مستقر بشود
آن جمله تکرار بشود؛ اين تکرار را بکنيد
بنده شايد چند سال قبل از اين در همين جلسه انتقاد کردم
از کسانى که زيادى آيات را تکرار ميکنند
ميخواهم عرض بکنم يک جاهايى تکرار لازم است، حتمى است
با يک بار خواندن، معنا منعکس نميشود و بايد آن را تکرار کرد
دو بار، سه بار، گاهى آيه را بايد تکرار کرد
گاهى دو آيه و سه آيه را بايد تکرار کرد
مقصودم اين نيست که در اين زمينه افراط انجام بگيرد
بعضى از خواننده‌هاى قرّاء مصرى را ديديم در اين زمينه افراط ميکنند؛ تأثير منفى دارد
افراط منظورم نيست
اينکه ما ده بار يا هشت بار يک چيزى را تکرار کنيم، اين مطلوب نيست
حالا شايد در آوازه‌خوانى‌هاى عربى اين کار معمول است
امّا در قرآن‌خوانى اين کار مطلوب نيست
امّا تکرار به قدرى که اين مفهوم در ذهن مخاطب بنشيند، لازم است
گاهى اوقات انسان احساس ميکند که قارى
مثل اينکه همين‌طور يک کتابى را گرفته و دارد ميخواند
عبارت را ميخواند و دنبال ميکند؛ اين خوب نيست؛ مطلوب نيست
شما بايد مفهوم را منتقل کنيد و منعکس کنيد به ذهن مخاطب
اين گاهى با تکرار است، گاهى با تکيه است
گاهى با تکيه‌ى بر روى يک جمله است، گاهى تکيه‌ى يک کلمه است
اين کار بايد انجام بگيرد
يک نکته‌ى ديگرى که مورد توجّه بايد قرار بگيرد، رعايت موازين لحن است
البتّه اين الحان عربى، الحان قرآنى براى مردم ما و خوانندگان ما بيگانه است
اينها الحان مأنوسى نيست
لذا شما مى‌بينيد شعر فارسى را که ميخواند، با آهنگ متناسب خودش ميخواند
اگر همين آدم بخواهد يک شعر عربى را يا يک جمله‌ى عربى را بخواند
ممکن است نتواند آهنگ مناسب را انتخاب بکند؛ [چون‌] اين الحان بيگانه است براى ما
الحان آشنا و مأنوسى نيست؛ مثل الحان فارسى و آهنگهاى فارسى نيست
لکن الحان قرآنى به خاطر تکرار در بين اهل قرآن و اهل تلاوت
يواش يواش مأنوس شده و [مردم‌] آشنا شدند؛ اين الحان را درست بايد ادا کرد
بنده گاهى ميشنوم خواننده‌اى تلاوتهايى را با صداى خوش، با صداى بسيار خوب
صدايى که هم جنس خوبى دارد، هم قوّت خوبى دارد
هم کشش و قدرت تحرير خوبى دارد، يک آيه‌اى را ميخواند
منتها لحن را رعايت نميکند؛ رعايت لحن کلام، يعنى آن نظم آهنگ
آن چيزى که تلاوت شما بر اساس آن است
قرآن را به طور معمولى نميخوانيد، با آهنگ ميخوانيد
شايد در همه‌ى اديان متون مقدّس را
در بعضى اديان توحيدى و حتّى اديان غيرتوحيدى ديدم متون مقدّس را با آهنگ ميخوانند
اين را ما از نزديک مشاهده کرديم
پس تلاوت را با آهنگ ميخوانيد، اين آهنگ بايستى درست ادا بشود
لحن بايستى با موازين خودش ادا بشود، والّا اگر رعايت نشد
مطمئنّاً آن اثر مطلوب را نخواهد بخشيد؛ گاهى اثر عکس ميبخشد
يک نکته‌اى را من عرض بکنم؛ شما همه تقريباً قرّاء هستيد که اينجا تشريف داريد
يکى از چيزهايى که رايج شده است در بين قرّاء عرب اين مصرى‌ها و ديگران
و از آنجا به داخل کشور ما منعکس شده است، اهميّت دادن به نفَس بلند است
من نميفهمم وجه اين کار چيست
هيچ لزومى ندارد که ما کلمات قرآن را، گاهى آيات را به همديگر وصل کنيم
به‌خاطر اينکه نفَس ميخواهيم بدهيم؛ به نظر من هيچ لزومى ندارد
يک وقتى لازم است و اداى مفهوم آيه متوقّف به اين است که با يک نفَس خوانده بشود
خب بله، اين کار را بکنند
والّا زيبايى تلاوت و تأثيرگذارى تلاوت به‌هيچوجه وابسته به نفَس بلند نيست
که حالا بعضى از قرّاء معروف مصرى هنرشان در اين است که با نفَس بلند [بخوانند]
مستمعين هم عوامانه وقتى با نفَس بلند ميخوانند بيشتر تشويق ميکنند و الله، الله ميگويند
به نظر من، هم کار اين [قارى‌] غلط است، هم کار آن مستمع غلط است
ما در بين قرّاء خوب مصرى، قرّاء برجسته‌ى مصرى
کسى يا کسانى را داريم که نفَسشان کوتاه است
هم خواندنشان خيلى خوب است، هم تأثيرگذارى‌شان خوب است
از جمله عبدالفتّاح شعشاعى
شما ميدانيد نفسش کوتاه است امّا درعين‌حال يکى از بهترين و اثرگذارترين تلاوتها
که ان‌شاءالله خداى متعال ايشان و همه‌ى قرّاء قرآن را مشمول رحمت و مغفرت کند
از اين مرد شنيده ميشود
بنابراين من خواهش ميکنم که آقايان در مسئله‌ى نفَس، خودشان را اذيت نکنند
افزودن همين‌طور، تکرار کلمات و آيات پشت سرِ هم هيچ لزومى ندارد
حالا چون وقت هم ديگر تمام شد و ظاهراً ميخواهند اذان بگويند
اين کلمه را هم عرض بکنم: خواهش ميکنم در تشويق کردن
و «الله الله» گفتن که اين هم تقليدى است از عرب‌ها حد را مراعات کنند
بعضى‌ها بمجرّد اينکه خواننده شروع کرد به خواندن
شروع ميکنند پشت سرِ او ترنّم «الله» که
مثل اينکه يکى از دنباله‌هاى لازمِ خواندن او اين است که
اين طرف بگويد «الله»! هيچ لزومى ندارد
يک‌وقت شما تحت تأثير قرار ميگيريد يا شديداً زيبا ميخواند
يا شديداً مؤثّر ميخواند، بى‌اختيار حالا ميخواهيد تشويق کنيد
تشويق قرآن هم طبق آنچه معمول عربها است، «الله الله» گفتن است
البتّه آنها مخصوص قرآن [هم‌] نيست؛ آهنگ معمولى را هم که ميخوانند الله الله ميگويند
اين حالا اشکالى ندارد امّا اينکه بمجرّد اينکه قارى شروع کرد
به خواندن و ما از اينجا بنا کنيم «الله الله»، هيچ لزومى ندارد
من خواهش ميکنم خود شماها و در جلساتى که شماها استاد آن جلسات هستيد
و شرکت ميکنيد، سفارش کنيد که در گفتنِ «الله الله» افراط نکنند
آنجايى که واقعاً طرف، خيلى خوب ميخواند
خيلى زيبا ميخواند، آنجا خب اشکالى ندارد تشويق کنند
امّا اينکه از اوّل [طورى که‌] گاهى انسان فقط انتظار دارد که
تا گفت «اعوذ بالله من الشّيطان الرّجيم»، بگويند «الله اکبر» [صحيح نيست‌]
اميدواريم که خداوند ان‌شاءالله همه‌ى شما را با قرآن محشور کند
و دنيا و آخرتتان را به برکت قرآن آباد کند
والسّلام عليکم و رحمةالله و برکاته‌