بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحيم‌
الحمدلله ربّ العالمين
و الصّلاة و السّلام على سيّدنا و نبيّنا ابى‌القاسم المصطفى محمّد
و على ءاله الأطيبين الأطهرين المنتجبين
سيّما بقيّة الله فى الأرضين
اللّهمّ سدّد السنتنا بالصّواب و الحکمة
يکى از مضامين تکرارشونده‌ى در ادعيه‌ى ماه مبارک رمضان
توجّه دادن انسانها به عوالم بعد از حيات دنيوى است
توجّه دادن به عالم مرگ، عالم قبر، عالم قيامت
گرفتارى‌هاى انسان در دوران مواجهه‌ى با حساب و کتاب و سؤال الهى
اين يکى از موضوعات مطرح در ادعيه‌ى ماه مبارک رمضان است
براى ما که بر مسندهاى مسئوليّت تکيه زديم
توجّه به اين معنا بسيار مهم است
عامل کنترل‌کننده و مراقب براى انسان
از جمله عبارت است از توجّه به همين عوالم
اينکه بدانيم
لايَعزُبُ عَنهُ مِثقالُ ذَرَّة
يک حرکت کوچک، يک سکون کوچک، يک اقدام کوچک
يک حرف کوچک از ديد محاسبه‌کننده‌ى دوران بعد از مرگ بيرون نيست
واز ما سؤال خواهد شد
اين خيلى تأثير ميگذارد در رفتار ما، در گفتار ما، در حرکات ما
در دعاى شريف ابى‌حمزه [ميخوانيم‌]
اِرحَمنى صَريعاً عَلَى الفِراشِ تُقَلِّبُنى اَيدى اَحِبَّتى
اين حالتى که براى همه پيش مى‌آيد
و شايد خيلى‌ها اين حالت احتضار و لحظات نزديکى مرگ را در ديگران ديده‌اند
من و شما در آن لحظات از خودمان اختيارى نداريم
هيچ‌کس در آنجا به ما نزديک‌تر از خدا نيست
وَ نَحنُ اَقرَبُ اِليهِ مِنکُم وَ لکِن لا تُبصرِون
هيچ‌کس نميتواند ما را در آن حالت، از آن ورطه‌اى که در مقابل ما است نجات بدهد
مگر عمل صالح و فضل الهى
عرض ميکنيم در اين دعا که «اللّهُمَّ ارحَمنى»؛ در آنجا ما را رحم کن
وَ تَفَضَّل عَلَىَّ مَمدوداً عَلَى المُغتَسَلِ يُقَلِّبُنى صالحُ جيرَتى
در هنگامى که بعد از مرگ ما را غسل ميدهند
خداى متعال در آن حالت، رحمت خود را، فضل خود را شامل حال ما کند و به ما ترحّم کند
بى‌اختيار در اختيار دستهاى غسل‌دهنده هستيم
اين مال يکايک من و شما است
هيچ‌کداممان از اين حالت دورى و فراغت نداريم
اين براى همه‌ى ما پيش مى‌آيد. به ياد آن لحظه باشيد
وَ تَحَنَّن عَلَىَّ مَحمولاً قَد تَناوَلَ الاَقرِباءُ اَطرافَ جِنازَتى
ما را بلند ميکنند، سر دوش ميگيرند، ميبرند به سمت جايگاه هميشگى و ابدى ما
وَ جُد عَلَىَّ مَنقولاً قَد نَزَلتُ بِکَ وَحيداً فى حُفرَتى
ما را سرازير قبر خواهند کرد
اين يادآورى است؛ از اين حالات نبايستى غافل بود؛ بايد جلوى چشم ما باشد
اينکه سفارش ميکنند به ما که به قبرستان برويد
به زيارت اموات برويد، يک علّت و وجه آن اين است
بعضى بدشان مى‌آيد از اينکه کسى آنها را به ياد مرگ بيندازد
نه، اين درمان است، اين دارو است
علاج خودخواهى‌هاى ما، علاج غفلتهاى ما، علاج هوسرانى‌هاى ما است
در جاى ديگرى از دعاى شريف ابى‌حمزه [ميخوانيم‌]
اِلهى اِرحَمنى اِذَا انقَطَعَت حُجَّتى
وَ کَلَّ عَن جَوابِکَ لِسانى وَ طاشَ عِندَ سُؤالِکَ اِيّاىَ لُبّى
آن وقتى که در مقابل سؤال الهى کم مى‌آوريم و درميمانيم
استدلال ما تمام ميشود
مثل اينجا نيست که بتوانيم طرف مقابل را با استفاده‌ى از جهلش، از غفلتش
از عواطفش از واقعيّت دور کنيم. آنجا همه‌چيز آشکار است
براى آن‌کسى که از ما سؤال ميکند. به ياد آن لحظه بايد بود
در يک فِقره‌ى ديگر
اَبکى لِخُروجى مِن قَبرى عُرياناً
اين دعا را در سحرهاى ماه رمضان با توجّه بخوانيد
ذَليلاً حامِلاً ثِقلى عَلَى ظَهرى اَنظُرُ مَرَّةً عَن يَمينى وَ اُخرى‌ عَن شِمالى
اِذِ الخَلائِقُ فى شَأنٍ غيرِ شَأنى
هرکسى به فکر خودش است؛ هيچ‌کس از من آنجا دستگيرى نميکند
لِکُلِّ امرِئٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأنٌ يُغنيهِ، وُجوهٌ يَومَئِذ مُسفِرَةٌ، ضاحِکَةٌ مُستَبشِرَة
مؤمنين، متّقين، آن کسانى که مراقب خودشان بودند
و از جادّه‌ى حق و انصاف و اداى تکليف الهى خارج نشدند، مصداق اين جمله‌اند
وُجوهٌ يَومَئِذٍ مُسفِرَةٌ، ضاحِکَةٌ مُستَبشِرَة
چهره‌هاى باز، خندان، درخشان، بعضى اين‌جورى‌اند
وَ وُجوهٌ يَومَئِذٍ عَلَيها غَبَرَةٌ، تَرهَقُها قَتَرَة
آيه‌ى قرآن تا اينجا است در دعا اين کلمه هم اضافه شده: وَ ذِلَّة
البتّه فقط اين مضمون نيست؛ دعاهاى ماه رمضان مثل همه‌ى دعاهاى ديگر
ما را ميکشانَد به سمت آن سرچشمه‌ى لطيفِ مطبوعِ گواراى رحمت الهى
اين ماه، ماه خشوع است، ماه استغفار است، ماه تقوا است
ماه بازگشت به خدا است، ماه خودسازى است، ماه اخلاق است
در خطبه‌ى جمعه‌ى آخر ماه شعبانِ رسول مکرّم
فِقراتى هست که نشان‌دهنده‌ى اين است که اين ماه فقط ماه عبادت نيست
ماه اخلاق هم هست؛ فراگيرى فضايل اخلاقى، به کار گرفتن فضايل اخلاقى
اينها چيزهايى است که ما در اين ماه بايستى توجّه کنيم
در اين جلسه‌ى بسيار حسّاس و مهم، بنده سه موضوع را در نظر گرفته‌ام که عرض بکنم
يکى مسئله‌ى اقتصاد است که در بيانات رئيس جمهور محترممان اشاره‌اى به آن شد
و بيانات خوبى را بيان کردند و آمارهاى خوبى را دادند
بنده يک نگاهى دارم در اين زمينه که عرض ميکنم
يکى مسئله‌ى هسته‌اى است که امروز محور بسيارى از تلاشهاى ما
چه تلاشهاى خارجى، چه حتّى تلاشهاى داخلى ما هم اين مسئله شده است
نظراتى را لازم است که عرض بکنم و بيان کنم
اگر رسيديم يک اشاره‌اى هم به مسائل منطقه عرض خواهم کرد
در مورد مسئله‌ى اقتصاد من اين‌جور مطلب را عرض ميکنم
که ماه رمضان ماه تقوا است؛ تقوا چيست؟
تقوا عبارت است از آن حالت مراقبت دائمى
که موجب ميشود انسان به کج‌راهه نرود و خارهاى دامن‌گير، دامن او را نگيرد
تقوا در واقع يک جوشنى است، يک زرهى است بر تن انسان باتقوا که او را
از آسيب تيرهاى زهرآگين و ضربه‌هاى مهلک معنوى محفوظ و مصون ميدارد
البتّه فقط هم مسائل معنوى نيست
وَ مَن يَتَّقِ اللهَ يَجعَل لَه مَخرَجاً * وَ يَرزُقهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِب
در امور دنيوى هم تقوا تأثيرات بسيار مهمّى دارد، اين تقواى شخصى است
عين همين مسئله در مورد يک جامعه و يک کشور قابل طرح است
تقواى يک کشور چيست؟ تقواى يک جامعه چيست؟
يک جامعه، بخصوص اگر مثل جامعه‌ى نظام جمهورى اسلامى
آرمانهاى والّا و بلندى داشته باشد، مورد تهاجم است
مورد هجوم تيرهاى زهرآگين است؛ اين هم تقوا لازم دارد. تقواى جامعه چيست؟
در بخشهاى مختلف تقواى اجتماعى را ميتوان تعريف کرد
در بخش اقتصاد، تقواى جامعه عبارت است از اقتصاد مقاومتى
اگر در مورد اقتصاد ميخواهيم در مقابل تکانه‌هاى ناشى از حوادث جهانى
يا در مقابل تيرهاى زهرآگين سياستهاى معارض جهانى آسيب نبينيم
ناچاريم به اقتصاد مقاومتى رو کنيم
اقتصاد مقاومتى عامل استحکام است
در مقابل آن کسانى و آن قدرتهايى که از همه‌ى ظرفيّت اقتصادى و سياسى
و رسانه‌اى و امنيّتى خودشان دارند استفاده ميکنند
براى اينکه به اين ملّت و اين کشور و اين نظام ضربه وارد کنند
يکى از راه‌هايى که فعلاً پيدا کردند عبارت است از رخنه از راه اقتصاد
اين هشدار را ما سالها است مطرح کرديم و گفتيم
مسئولين هم هر کدام به فراخور توانايى‌هاى خودشان تلاشهاى خوبى کردند لکن
ما بايد با همه‌ى توان، با همه‌ى ظرفيّت
موضوع اقتصاد مقاومتى را در داخل دنبال کنيم
اين ميشود تقواى اجتماعى ما در زمينه‌ى مسئله‌ى اقتصادى
اين الگو البتّه مخصوص ما نيست
لگوى اقتصاد مقاومتى را بعضى از کشورهاى ديگر هم
براى خودشان پيش‌بينى کردند، انتخاب کردند، اثرش را هم ديدند
نقطه‌ى کانونى اقتصاد مقاومتى عبارت است از درون‌زايى در کنار برون‌گرايى
درون‌زايى به معناى انزواطلبى تعبير نشود
درون‌زايى با نگاه به بيرون و با گرايش به بيرون جامعه
امّا تکيه به توانايى درونى و به ظرفيّت درونى که حالا مقدارى عرض خواهم کرد
قبلاً هم مطالب زيادى در اين زمينه گفته‌ايم
سياستهاى اقتصاد مقاومتى که تنظيم شده است و ابلاغ شده است
يک امر دفعى و من‌درآوردى و متّکى به نظر شخصى نيست
اين محصول يک عقل جمعى است؛ محصول مشورتهاى طولانى است
بعد از آنکه اقتصاد مقاومتى با همين خصوصيّات ابلاغ شد و گفته شد
و در رسانه‌ها مطرح شد و دوستان و همکاران در دولت محترم
فعّاليّتهايى را در اين زمينه شروع کردند و تکرار کردند
از سوى بسيارى از صاحب‌نظران اقتصادى تأييد شد
بر آن تکيه کردند و اين تعبير اقتصاد مقاومتى وارد فرهنگ رايج اقتصادى کشور شد
و در ادبيّات اقتصادى کشور جايى براى خودش باز کرده است
اين نشان‌دهنده‌ى صحّت و استحکام اين راه است
اقتصاد مقاومتى در مقابل مدل قديمى ديکته‌شده‌ى از سوى قدرتها
براى کشورهاى به اصطلاح در حال توسعه يا به اصطلاح جهان سوّم است
يک مدلى را آنها - که من حالا شرح آن مدل را نميخواهم بدهم - ديکته کردند
که اگر کشورهاى جهان سوّم ميخواهند به رشد اقتصادى، رونق اقتصادى
و به سطح اقتصاد جهانى برسند، بايد اين مدل را دنبال کنند
که عمده‌ى تکيه‌ى آن، نگاه به بيرون با تفاصيل خودش است
اين اقتصاد مقاومتى نقطه‌ى مقابل آن است
اين يک الگوى کاملاً مغاير با آن چيزى است که
در آن مدل قديمى تکيه ميشد و تکرار ميشد
هنوز هم گوشه و کنار کسانى از آن ذکر ميکنند و ياد ميکنند
تکيه به ظرفيّتهاى داخلى است
ممکن است کسانى تصوّر کنند که اين الگو الگوى مطلوبى است
امّا در امکان آن ترديد کنند. من قاطعاً عرض ميکنم
اين الگو يک الگوى ممکن در کشور ما است
الگوى اقتصاد مقاومتى کاملاً امکان‌پذير در شرايط کنونى کشور است
ظرفيّتهايى که ما براى اين کار داريم، ظرفيّتهاى استفاده نشده‌ى فراوان
يکى سرمايه‌ى انسانى است؛ يعنى جوان تحصيل‌کرده‌ى داراى تخصّص
و داراى اعتماد به نفس در کشور ما فراوان است
و اين از برکات انقلاب اسلامى است
البتّه اگر سياستهاى غلط موجب نشود که جامعه‌ى ما به سمت پيرى پيش برود
فعلاً اينجور است؛ فعلاً يک رقم قابل توجّه بالايى
از نيروى کار کشور بين بيست سال و چهل سالند
با تحصيلات خوب، با آمادگى‌هاى خوب ذهنى و فکرى
با روحيه‌ى بالا، با اعتماد به نفس
ما امروز ده ميليون فارغ‌التّحصيل دانشگاهى داريم
بيش از چهار ميليون دانشجوى در حال تحصيل داريم
که اين، حدود ۲۵ برابرِ اوّل انقلاب است
از اوّل انقلاب تا حالا، جمعيّت کشور دو برابر شده
و جمعيّت دانشجو ۲۵ برابر شده است
اين جزو افتخارات انقلاب اسلامى است؛ اين سرمايه‌ى انسانى است
اين يک فرصت بسيار بزرگ است
ظرفيّت ديگر، جايگاه اقتصادى کشور ما است
طبق آمارهاى رسمى جهانى
رتبه‌ى بيستم در اقتصاد دنيا متعلّق به جمهورى اسلامى است
ما در رتبه‌ى بيستم قرار داريم
و ظرفيّت لازم براى رسيدن به رتبه‌ى دوازدهم را هم داريم
چون هنوز ظرفيّتهاى استفاده نشده در کشور زياد است
منابع طبيعى داريم، نفت داريم، در نفت و گاز، رتبه‌ى اوّل جهانيم
مجموع نفت و گاز ما از همه‌ى کشورهاى جهان بيشتر است
معادن فراوان ديگرى هم داريم
ظرفيّت ديگر، موقعيّت جغرافيايى ممتاز کشور است
در جغرافياى منطقه و جهان، ما نقطه‌ى اتّصال شمال به جنوب و شرق به غربيم
که اين براى مسئله‌ى ترانزيت، براى حمل‌ونقل انرژى
و کالا و غيره داراى اهمّيّت بسيار فوق‌العاده‌اى است
ظرفيّت ديگر، همسايگى با پانزده کشور است با ۳۷۰ ميليون جمعيّت
يعنى يک بازار دَمِ دست، بدون نياز به طىّ راه‌هاى طولانى
ظرفيّت ديگر، بازار داخلى هفتاد ميليونى است
که اگر ما همين بازار داخلى را منعطف بکنيم به توليد ملّى و توليد داخلى
وضع توليد دگرگون خواهد شد
ظرفيّت ديگر، وجود زيرساخت‌هاى اساسى است در انرژى، در حمل‌ونقل ريلى
و جادّه‌اى و هوايى، در ارتباطات، در مراکز بازرگانى، در نيروگاه‌ها، در سد
اينها زيرساخت‌هايى است که در طول اين سالها با همّت دولتها و همّت مردم
و کمک مردم به‌وجود آمده است و امروز در اختيار ما است
علاوه‌ى بر همه‌ى اينها، تجربه‌هاى مديريّتى متراکم
که خود اين تجربه‌ها کمک کرده است به اينکه ما در سالهاى اخير
رشد صادرات غير نفتى داشته باشيم
همين‌طور که رئيس جمهور محترم آمار سال ۹۳ را دادند، و سالهاى قبل
رشد صادرات غير نفتى در کشور محسوس بوده است که اين يک الگو است
اين ظرفيّتها در کشور وجود دارد و البتّه اينها بخشى از ظرفيّتها است
صاحب‌نظرانى که با ما مى‌نشينند و صحبت ميکنند و گاهى گزارش مينويسند براى من
يک فهرست طولانى از ظرفيّتهاى موجودى که براى اقتصاد کشور
ميتواند مفيد باشد ارائه ميکنند و همه‌ى اينها درست است
از اين ظرفيّتها بايستى استفاده کرد
مسئله‌ى کنونى کشور ما اين نيست که ما طرح نداريم، حرفِ درست نداريم
مسئله‌ى ما اين است که حرف درست و طرح درست را
آن‌چنان‌که شايسته است دنبال نميکنيم؛ اين اساس مسئله است
در محيطهاى نخبگانى هم اين معنا تکرار ميشود که مشکل جمهورى اسلامى
مشکلِ نداشتنِ حرف درست نيست؛ حرف درست، زياد زده ميشود
مشکل اين است که ما اين حرفهاى درست را بايستى در عمل
آن‌چنان دنبال کنيم که به نتايج آن دسترسى پيدا کنيم
نتايج آن را بالعيان و بالمشاهده ببينيم
خب، چالشهايى وجود دارد؛ اين چالشها اصطکاک به‌وجود مى‌آورد
اصطکاک، فرسايش و ساييدگى به‌وجود مى‌آورد
مشکل ايجاد ميکند. اين چالشها را بايستى علاج کرد
يکى از چالشها چالشهاى درونى خود ما است
ساده و سطحى نگريستن به مسئله
به برخى از کارهايى که ميکنيم، دل خوش کنيم و عمق مسئله را درنيابيم
مباحث لفظى و محفلى و روشنفکرى کار را پيش نميبرد
حرکت و اقدام لازم است. سهل‌انگارى در عمل، چالشِ بزرگ ما است
گاهى نتيجه‌گيرى‌ها و استنتاجها کوتاه‌مدّت نيست
طولانى است و اين بعضى‌ها را سرخورده ميکند. اين يکى از چالشها است
کارهاى بزرگ ممکن است گاهى در طول يک نسل به دست بيايد
بايد دنبال کرد، بايد حرکت کرد
خيلى از کارها هست که ما اگر ده‌سال پيش، پانزده‌سال پيش
اين کارها را شروع ميکرديم، امروز به نتايجى رسيده بوديم
خيلى از کارها هست که از ده‌سال پيش، پانزده‌سال پيش شروع کرديم
و امروز نتايجش را داريم مى‌بينيم
آن‌روزى که در دانشگاه‌هاى گوناگون راجع به نهضت علمى در کشور حرفهايى زده شد
با جمعهاى مختلف گفته شد، کسى تصوّر نميکرد
که اين حرکت علمى که در اين ده پانزده‌سال به‌وجود آمده است
به‌وجود بيايد امّا به‌وجود آمد؛ اساتيد ما، دانشمندان ما
دانشگاه‌هاى ما، جوانان بااستعداد ما همّت کردند
ما امروز در مقايسه‌ى با دوازده سيزده سال قبل
از لحاظ علمى حرکت مهمّى انجام داديم و پيشرفت چشمگير
و بعضاً خيره‌کننده‌اى در بعضى از زمينه‌ها داريم
کار را امروز شروع کنيم، پانزده‌سال ديگر بيست‌سال ديگر نتيجه‌ى آن را بگيريم
يکى از چالشهاى ما راه‌هاى موازى و آسان ولى مهلک [است‌]
اين يکى از چالشهاى ما است
بنده فراموش نميکنم زمان رياست‌جمهورى خودم صحبتِ ۲۵ سال [قبل‌] است
براى واردات يک کالاى مورد نياز جامعه
که ما با زحمت زياد آن را از اروپايى‌ها ميگرفتيم
آفريقايى‌ها همان کالا را داشتند، خوبش را هم داشتند
[امّا] دوستان دست‌اندرکار آماده نبودند. توصيه شد، تأکيد شد
در جلسه که نشستيم، تأييد هم کردند، تصديق هم کردند، منتها سخت بود
کار با اروپا آسان‌تر بود. راه موازىِ آسان امّا درعين‌حال مضر
که انسان را در تنگنا نگه ميدارد، دوستانِ انسان را ضعيف ميکند
دشمنان انسان را قوى ميکند و زمام اختيارِ امرى را در داخل کشور
به دستِ کسانى که در دل با ما دشمنند قرار ميدهد
يکى از چالشها اين است که کسى تصوّر کند که ما اگر از مبانى اعتقادى خود
مبانى اعتقادى نظام جمهورى اسلامى دست برداريم
راه‌ها باز خواهد شد و دروازه‌هاى بسته گشوده خواهد شد
که اين خطاى بسيار بزرگ و اساسى است
البتّه برادران ما در دولت خدمتگزار با اعتقاد عمل ميکنند
واقعاً معتقد به انقلاب، معتقد به مبانى انقلاب، معتقد به اصول انقلابند
از اينها ما گله‌اى نداريم، لکن در مجموعه‌ى دست‌اندرکاران ما کسانى هستند
که تصوّر ميکنند اگر از برخى از اصول خود و مبانى خود کوتاه بياييم
خيلى از درهاى بسته به روى ما گشوده خواهد شد؛ درحالى‌که اين‌جور نيست
اين خطاى بزرگى است و ما نتايج اين خطا را در برخى از کشورهاى ديگر
که نميخواهم اسم بياورم در همين دوره‌ى چندساله‌ى اخير مشاهده کرديم
راه پيشرفت، ايستادگى است؛ پافشارى بر مبانى است
يکى از چالشها هم اين است که کسى تصّور کند که مردم تحمّل نميکنند
نه، مردم مشکلات را تحمّل کرده‌اند
اگر حقيقتاً براى مردم بدرستى تبيين بشود
با صداقت لازم حقايق امور براى مردم بيان بشود
مردم ما مردم وفادارى‌اند؛ مى‌ايستند، مقاومت ميکنند
يکى از چالشها، ترديد در توانايى‌هاى درونى است
به جوان دانشمند خودمان اعتماد نکنيم
به مجموعه‌هاى مردمى و غير دولتى در امور اقتصادى اعتماد نکنيم
يکى از چالشها است. بايستى اعتماد کرد
بايستى مردم را وارد جريان عظيم اقتصادى کشور کرد
بالاخره آنچه ما لازم است در زمينه‌ى مسائل مربوط به
اقتصاد مقاومتى انجام بدهيم، يکى عزم راسخ است
بايستى با عزم جدّى دنبال اين باشيم که
اقتصاد مقاومتى را به معناى واقعى کلمه در داخل تحقّق ببخشيم
پرهيز از سهل‌انگارى، پرهيز از راحت‌طلبى و تکيه‌ى بر مديريّتهاى جهادى
مديريّت جهادى که بنده سال گذشته مطرح کردم و تأکيد هم کردم
که اين مربوط به امسال نيست، مربوط به هميشه است
ما احتياج داريم به مديريّت جهادى
در سالهاى اوّل انقلاب، در دوران جنگ و در طول اين سى و چند سال
هرجا به مديريّت جهادى تکيه کرديم، موفّق شديم
مديريّت جهادى ممکن است يک وقتهايى پِرت هم داشته باشد
امّا پيشرفت خواهد داشت و کار را پيش خواهد برد
تکيه‌ى به قدرت الهى، توکّل به خداى متعال
کار را با تدبير و عقلانيّت امّا با عزم راسخ، بدون ترديد
و بدون ترس از جوانب پيش بردن؛ اين مديريّت جهادى است
البتّه ترويج دائمىِ فرهنگ متناسب با اقتصاد مقاومتى هم لازم است
همه، هم صداوسيما، هم مسئولين مطبوعات و رسانه‌ها، هم مسئولين دولتى
مسئولين قوّه‌ى مقنّنه، ائمّه‌ى جمعه‌ى سراسر کشور و هر کسى که منبرى دارد
و ميتواند با مردم حرف بزند، فرهنگ متناسب با اقتصاد مقاومتى
ازجمله صرفه‌جويى را، ازجمله مصرف توليدات داخلى را بايد ترويج کند
البتّه در مورد صرفه‌جويى و همچنين در مورد مصرف توليدات داخلى
خطاب عمده به مسئولين کشور است
چون يکى از مهم‌ترين مصرف‌کنندگان کشور، خود دولت است
دولت اصرار داشته باشد و خود را موظّف و مقيّد بداند که از توليدات داخلى استفاده کند
حتّى با مقدارى اغماض؛ عيبى ندارد
گاهى ميگويند فلان چيز، کيفيّت خارجى را ندارد؛ اشکال ندارد
اگر ميخواهيم کيفيّت پيدا کند، بايد کمکش کنيم
[اگر] کمک بکنيم، کيفيّتش هم بالا خواهد رفت والّا روبه‌روز تنزّل پيدا خواهد کرد
مقابله‌ى جدّى با واردات بى‌منطق، يکى از کارهاى لازم است
مقابله‌ى جدّى با قاچاق، يکى از کارهاى لازم است
پرداختن به کارگاه‌هاى توليدى کوچک و متوسّط
که من امسال، اوّل سال هم روى اين تکيه کردم يکى از کارهاى بسيار لازم است
بازنگرى در سياستهاى پولى و فعّاليّتهاى نظام بانکى کشور
که به اين هم من اوّل سال اشاره کردم و صاحب‌نظران و دلسوزان
در اين زمينه حرفهاى مهمّى دارند که بايد اين حرفها شنيده شود و به آنها توجّه بشود
اينها کارهايى است که بايستى انجام بدهيم
لبتّه شرط اصلى تحقّق اينها هم همين همدلى و هم‌زبانى
و همين انسجامى است که رئيس‌جمهور محترم بيان کردند
بايد دولت را کمک کرد، بايد مسئولين را کمک کرد، [چون‌] اينها وسط ميدانند
از تعارضهاى زائد و حاشيه‌سازى‌هاى زائد بايد پرهيز بشود
حاشيه‌سازى از هرطرفى غير مقبول و نامطلوب است
همه کمک کنند و اين حرکت عظيم ان‌شاءالله به نتيجه برسد
اين عرض ما در زمينه‌ى مسائل اقتصاد
اعتقاد بنده اين است که ما ميتوانيم در زمينه‌ى اقتصاد کارهاى بزرگى را انجام بدهيم
و اميدوار باشيم که ان‌شاءالله از اين گذرگاه دشوار عبور خواهيم کرد
در مسئله‌ى هسته‌اى، سه نکته را ابتدائاً و مقدّمتاً عرض ميکنم
بعد هم مطالبى را که در اين زمينه هست، به عرض ميرسانم
نکته‌ى اوّل اينکه آنچه بنده اينجا در اين جلسه يا در جلسات عمومى ميگويم
عيناً همان حرفهايى است که در جلسات خصوصى
به مسئولين، به رئيس‌جمهور محترم و به ديگران ميگويم
اين خطّ تبليغى‌اى که ديديم و مى‌بينيم دنبال ميکنند
که بعضى از خطّ قرمزهايى که رسماً اعلام ميشود
در جلسات خصوصى از آنها صرف‌نظر ميشود، حرف خلاف واقع و دروغى است
آنچه ما اينجا به شما ميگوييم يا در جلسات عمومى ميگوييم
عيناً همان حرفهايى است که به دوستان، به مسئولين
به هيئت مذاکره‌کننده، همانها را بيان ميکنيم؛ حرفها يکى است
نکته‌ى دوّم، بنده هيئت مذاکره‌کننده را
همين دوستانى که اين مدّت اين زحمات را بر دوش گرفته‌اند
هم امين ميدانم، هم غيور ميدانم، هم شجاع ميدانم، هم متديّن ميدانم؛ اين را همه بدانند
اکثر حضّارى که اينجا تشريف داريد، از محتواى مذاکرات خبر نداريد
اگر شما هم از محتواى مذاکرات و جزئيّات مذاکرات و آنچه در مجالس ميگذرد
مطّلع بوديد، به بخشى از آنچه بنده گفتم، حتماً اذعان ميکرديد
من البتّه علاوه‌ى بر اينها، بعضى از اين دوستان را از نزديک مى‌شناسم
بعضى را از دور با سوابقشان مى‌شناسم؛ اينها مردمانى هستند متديّن و امين
اينها امينند؛ قصدشان اين است که کار کشور را پيش ببرند
گره را باز کنند و دارند تلاش ميکنند براى اين کار
انصافاً غيرت ملّى هم دارند، شجاعت هم دارند
که حالا نميخواهم تعبيرِ متناسب واقعى را بکنم
چون گاهى تعبيرهايى هست که واقعاً شايسته‌ى آن تعبيرند
امّا خب، مناسب نيست که ما به زبان بياوريم
در مقابل يک تعداد کثيرى از کسانى قرار ميگيرند
و انصافاً در مقابل آنها با شجاعت کامل، با دقّت کامل
مواضع خودشان را بيان ميکنند، دنبال ميکنند و تعقيب ميکنند
نکته‌ى سوّم در مورد منتقدين محترم است
بنده با انتقاد مخالف نيستم، عيبى ندارد
انتقاد لازم است و کمک‌کننده است
منتها اين را همه توجّه داشته باشند که انتقادکردن آسان‌تر از عمل‌کردن است
عيبهاى طرف مقابل را در آن عرصه‌اى که قرار دارد، ما راحت مى‌بينيم
درحالى‌که خطرات او، دشوارى‌هاى او
نگرانى‌هاى او، مشکلات او را انسان نمى‌بيند
مثل اين است که شما کنار يک استخرى ايستاده‌ايد، داريد تماشا ميکنيد
يک‌نفر هم رفته است روى ارتفاع، از ده‌مترى ميخواهد شيرجه بزند
شما که اينجا کنار استخر ايستاده‌ايد
ميگوييد هان! اين پايش خم شد، زانويش خم شد؛ اين يک اشکال
بله، اين اشکال است امّا شما زحمت بکشيد از اين دايو برويد بالا
سرِ آن ده‌مترى به آب يک نگاهى بکنيد، آن‌وقت قضاوت بکنيد! انتقادکردن آسان است
اين حرف من مانع از انتقاد نشود؛ انتقاد بکنيد
لکن توجّه داشته باشيد که انتقادها با لحاظِ اين معنا باشد
که آن طرف مقابل بعضى از عيوبى را که ما در انتقادمان ذکر ميکنيم ممکن است ميدانند
[امّا] خب به اين نتيجه رسيده‌اند يا ضرورتها آنها را به اينجا کشانده يا به هر دليل ديگرى
البتّه بنده نميخواهم بگويم اينها معصومند؛ نه، معصوم نيستند
ممکن است انسان يک‌جاهايى در تشخيص، در عمل خطا هم بکند
امّا مهم اين است که به امانت اينها و به ديانت اينها
و به غيرت اينها و به شجاعت اينها ما اعتقاد داريم
اين سه نکته‌ى لازمى که در مقدّمه‌ى عرايضم عرض کردم
من يک تاريخچه‌ى کوتاهى از اين مذاکرات عرض بکنم
اين مذاکراتى که در واقع فراتر از مذاکرات ما با پنج به علاوه‌ى يک است
مذاکره‌ى با آمريکايى‌ها است
متقاضىِ اين مذاکرات آمريکايى‌ها بودند
مربوط به زمان دولت دهم هم هست
قبل از آمدن اين دولت اين مذاکرات شروع شد
آنها درخواست کردند، واسطه‌اى قرار دادند
و يکى از محترمينِ منطقه، آمد اينجا با من ملاقات کرد
گفت که رئيس‌جمهور آمريکا با او تماس گرفته و از او خواهش کرده
و گفته است که ما ميخواهيم مسئله‌ى هسته‌اى را با ايران حلّ‌وفصل کنيم
و تحريمها را هم ميخواهيم برداريم
دو نقطه‌ى اساسى در حرف او وجود داشت
يکى اينکه گفت ما ايران را به‌عنوان يک قدرت هسته‌اى خواهيم شناخت
دوّم اينکه گفت ما تحريمها را در ظرف شش‌ماه بتدريج برميداريم
بياييد بنشينيد مذاکره کنيد، اين کار انجام بگيرد
من به آن واسطه‌ى محترم گفتم که ما به آمريکايى‌ها اطمينانى نداريم
به حرف اينها اطمينانى نيست. گفت حالا امتحان کنيد؛ گفتيم خيلى خب
اين دفعه هم امتحان ميکنيم. مذاکرات اين‌جورى شروع شد
يک نکته‌اى را من عرض بکنم براى توجّه مسئولين، و همه توجّه داشته باشند
در هماوردى‌هاى جهانى، منطقِ هماوردىِ جهانى
ايجاب ميکند که ما دو ميدان را مورد نظر داشته باشيم
يک ميدان ميدان واقعيّت و عمل است
يک ميدان، ميدان واقعيّت و عمل است که اين ميدان ميدان اصلى است
در ميدان واقعيّت و در ميدان عمل، مسئولى که دنبال فعّاليّت است
دارايى‌هايى را در ميدان عمل ايجاد ميکند، توليد ميکند؛ اين يک ميدان
يک ميدان ميدان ديپلماسى و سياست است
که دارايى‌ها را در اين ميدان ديپلماسى و سياست و مذاکره
تبديل ميکند به امتياز براى کشور، تبديل ميکند به منفعت ملّى
اگر در آن ميدانِ اوّل دست انسان خالى باشد
در ميدان دوّم کارى از انسان ساخته نيست
بايد در ميدان اوّل يعنى ميدان عمل، ميدان واقعيّت، روى زمين
دستاورد داشته باشد، دارايى داشته باشد
ما آن روزى که وارد اين مذاکرات شديم
دستاورد قابل قبول و مهمّى داشتيم
احساس کرديم با دست قوى داريم وارد ميشويم
دستاورد آن روز ما از جمله اين بود که ما توانسته بوديم
درحالى‌که همه‌ى قدرتهاى هسته‌اى دنيا امتناع کردند
که به ما سوخت بيست درصد را براى مرکز [تحقيقاتى‌] تهران بدهند
که احتياج به داروهاى هسته‌اى داشتيم
ما خودمان توانستيم در شرايط تحريم، سوخت بيست درصد را توليد کنيم
[بعد] اين سوخت بيست درصد را تبديل کنيم به صفحه‌ى سوخت و از آن استفاده کنيم
طرف مقابل مات شد! داستان مفصّلى دارد، شايد خيلى از شماها هم در جريانيد
طى مذاکرات طولانى، حاضر نشدند به ما [سوخت‌] بيست درصد را بدهند
يعنى بفروشند يا اجازه بدهند که آن را کس ديگرى به ما بفروشد
ما گفتيم در داخل توليد ميکنيم؛ جوانهاى ما، همين دانشمندان ما
همين قشر زحمتکش پراميد متّکى به نفس، توانستند چشم طرف را خيره کنند
[سوخت‌] بيست درصد را توليد کردند. و شما توجّه داريد، من شايد يک بار ديگر هم گفته‌ام
در حرکت غنى‌سازى هسته‌اى بخش مهم و دشوار
حرکت از سه درصد و چهار درصد به بيست درصد است
از بيست درصد تا نود درصد يک حرکت خيلى ساده‌اى است
وقتى کسى به بيست درصد رسيد، مراحل بعدى بسيار آسان است
بخش دشوار و مهم، اين قسمت سه و نيم درصد تا بيست درصد است
اين راه دشوار را جوانهاى ما رفتند و [سوخت‌] بيست درصد را توليد کردند
و صفحه‌ى سوخت را توليد کردند؛ اين يکى از دستاوردهاى ما بود
ما با اين روحيّه وارد مذاکره شديم
راهبرد ايستادگى و تاب‌آورى در مقابل فشارها جواب داد
آمريکايى‌ها اذعان کردند که تحريم اثرى ندارد
همچنان‌که اشاره کردند؛ اين کاملاً تحليل درستى است
آمريکايى‌ها به اين نتيجه رسيدند که تحريم، ديگر اثر مطلوب آنها را ندارد
دنبال راه ديگرى بودند فهميدند ما بدون وابستگى ميتوانيم به فنّاورى پيشرفته دست پيدا کنيم
ما هم با اين منطق، توکّل کرديم و وارد مذاکره شديم
البتّه احتياط را از دست نداديم
از اوّل نگاه ما به مذاکره‌کنندگان و طرف آمريکايى نگاه شکّ‌آلود بود
طبق تجربه‌هايى که داشتيم، به اينها اطمينان نداشتيم، [لذا] از اوّل با ملاحظه وارد شديم
ظرمان هم اين بود که اگرچنانچه اينها سرِ حرف خودشان ايستادند
که خب اشکالى ندارد؛ ما حاضر بوديم هزينه هم بدهيم
يعنى ما عقيده نداريم که در يک مذاکره هيچ هزينه‌اى نبايد داد
هيچ عقب‌گردى نسبت به بخشى از موضوعات نبايد کرد
نه، به‌قدر صحيح و منطقى و عقلايى حاضر به هزينه دادن هم بوديم
منتها ما دنبال توافق خوب بوديم. من اين را همين‌جا عرض بکنم
ما هم ميگوييم توافق خوب، آمريکايى‌ها هم ميگويند توافق خوب
منتها ما که ميگوييم توافق خوب، منظورمان توافق منصفانه و عادلانه است
آنها که ميگويند توافق خوب، توافق تمامت‌خواهانه است
اندکى در مذاکرات پيش رفته بوديم که زياده‌خواهى‌هاى حضرات شروع شد
هرروز يک حرفى، يک بهانه‌اى؛ شش ماه تبديل به يک سال شد
طولانى‌تر شد، مذاکرات شکلهاى گوناگونى پيدا کرد
چانه‌زنى‌ها و زياده‌خواهى‌ها مذاکرات را طولانى کرد
تهديد کردند، تهديد به تحريم بيشتر، حتّى تهديد به بکارگيرى نظامى‌گرى
اين تهديدها را کردند؛ روى ميز و زير ميز و اين حرفهايى که شنيده‌ايد
اين رفتار اين حضرات تا امروز بوده
هرکس روند مطالبات آمريکايى‌ها را در اين مدّت مطالعه کند
و کيفيّت حرفهاى اينها را نگاه کند، به اين نتيجه ميرسد؛ يکى از دو نکته‌ى اساسى اين است
هدف اينها ريشه‌کن کردن و از بين بردن صنعت هسته‌اى در کشور است
هدف اين است، دنبال اين هستند
قصدشان اين است که ماهيّت هسته‌اى کشور را از بين ببرند
ولو حالا يک اسمى، يک تابلوى بى‌محتوايى، يک چيز کاريکاتورى‌اى وجود داشته باشد
امّا اينها قصد دارند که نگذارند اين حرکت هسته‌اى کشور
صنعت هسته‌اى يک کشور با اهدافى که نظام جمهورى اسلامى دارد تحقّق پيدا کند
ما اعلام کرديم تا يک سررسيد معيّنى بايست بيست‌هزار مگاوات برق هسته‌اى داشته باشيم
اين نياز کشور است
بيست‌هزار مگاوات برق هسته‌اى نياز ضرورى کشور است
اين محاسبه‌شده‌ى دستگاه‌هاى محاسبه‌کننده‌ى کشور است
اينها ميخواهند اين اتّفاق نيفتد
که البتّه در حاشيه‌ى آن، منافع زياد و برآوردن نيازهاى فراوان ديگر هم وجود دارد
البتّه در عين اينکه اين صنعت را ميخواهند نابود کنند
فشار را هم ميخواهند حفظ کنند
قصد برداشتن تحريمها به‌صورت کامل را هم همين‌طور که ملاحظه ميکنيد ندارند
تهديد هم ميکنند که تحريمهاى بيشترى را تحميل خواهيم کرد. اين يک نکته است
نکته‌ى دوّم اين است که طرف مقابل ما، يعنى دولت کنونى و مديريّت کنونى آمريکا
به اين توافق احتياج دارد؛ اين هم يک طرف ديگر قضيّه است
اينها نياز دارند به اين؛ يک پيروزى بزرگى براى آنها محسوب ميشود
اگر بتوانند به آن مقصود خودشان در اينجا برسند
اين در واقع پيروزى بر انقلاب اسلامى است؛ پيروزى بر ملّتى است که داعيه‌ى استقلال دارد
پيروزى بر کشورى است که ميتواند الگوى کشورهاى ديگر باشد
دستگاه مديريّت آمريکا به اين [توافق‌] نيازمند است
همه‌ى بگومگوها و چک‌وچانه‌ها و بدعهدى‌ها
و تقلّبهايى که حضرات ميکنند، بر محور اين دو موضوع ميچرخد
ما از اوّل، منطقى وارد شديم، منطقى حرف زديم، زياده‌خواهى نکرديم
ما گفتيم طرف، يک تحريم ظالمانه‌اى را تحميل کرده است
ما ميخواهيم اين تحريم برداشته بشود؛ خيلى خب، اين يک بده‌بستان است
حرفى نداريم که در اين زمينه يک چيزى بدهيم يک چيزى بستانيم تا تحريمها برداشته بشود
امّا صنعت هسته‌اى متوقّف نبايد بشود، لطمه نبايد بخورد
اين حرف اوّل است؛ از اوّل اين حرف را زديم و دنبال کرديم تا امروز
اهمّ خطوط قرمزى هم که وجود داشته اينها است که من عرض ميکنم
ما يک چيزهايى را به‌عنوان نقاط اصلى ذکر کرديم
مهم‌ترين‌هايش اينها هستند؛ البتّه غير از اينها هم چيزهايى هستند
يکى اينکه آنها اصرار دارند بر محدوديّت بلندمدّت
ما گفتيم ما محدوديّت ده سال و دوازده سال و مانند اينها را قبول نداريم
ده سال يک عمر است؛ همه‌ى آنچه ما در اين مدّت به دست آورديم
در حدود ده سال طول کشيده است! بله، سابقه‌ى هسته‌اى در داخل کشور بيش از اينها است
که بعضى اوقات هم گفته ميشود در بعضى از بيانات
لکن در آن سالهاى اوّل در واقع کارى انجام نگرفته بود
کار اساسى و عمده مال همين حدود ده پانزده سال اخير است
محدوديّت ده‌ساله را ما قبول نداريم؛ ما مقدار سالهاى معيّنى را که مورد قبول ما است
به مجموعه‌ى هيئت مذاکره‌کننده گفته‌ايم که چه مقدار، محدوديّت را قبول کرده‌ايم
امّا تعداد سالهاى محدوديّت را گفته‌ايم
ده سال و دوازده سال و اين چيزهايى که اين حضرات ميگويند قبول نداريم
در همين مدّتِ محدوديّت هم که ما قبول ميکنيم
کار تحقيق و توسعه و ساخت و ساز بايد ادامه پيدا کند
که اين هم از جمله‌ى خطوط قرمزى است که مسئولين محترم روى آن تکيه کردند
گفتند ما حاضر نيستيم از تحقيق و توسعه دست برداريم؛ حق با اينها است
در طول اين سالهاى محدوديّت هم، بايست تحقيق و توسعه ادامه داشته باشد
آنها حرف ديگرى ميزنند؛ آنها ميگويند شما ده سال دوازده سال يا بيشتر هيچ کارى نکنيد
بعد از آن شروع کنيد به توليد، شروع کنيد به ساخت
که اين حرف زور مضاعفى است، حرف غلط مضاعفى است
ازجمله‌ى نقاط مهم اين است
بنده تصريح ميکنم، تحريمهاى اقتصادى و مالى و بانکى
چه آنچه به شوراى امنيّت ارتباط پيدا ميکند، چه آنچه به کنگره‌ى آمريکا ارتباط پيدا ميکند
چه آنچه به دولت آمريکا ارتباط پيدا ميکند
همه بايد فوراً در هنگام امضاى موافقت‌نامه لغو بشود
بقيّه‌ى تحريمها هم در فاصله‌هاى معقول [لغو بشود]
البتّه آمريکايى‌ها در زمينه‌ى تحريمها يک فرمول پيچيده‌ى چند لايه‌ى عجيب و غريبى را مطرح ميکنند
که اصلاً اعماق آن معلوم نيست؛ از انتهاى آن چه در مى‌آيد هيچ معلوم نيست
عرض کردم بنده بيانم بيان صريح است
تعبيرات ديپلماسى را بنده خيلى بلد نيستم
آنچه ما ميگوييم صريح و همين [است‌] که گفتيم؛ اين مورد نظر ما است
يک نکته‌ى اساسى ديگر اينکه لغو تحريمها منوط به اجراى تعهّدات ايران نيست
نميشود بگويند: شما رآکتور آب سنگين اراک را خراب بکنيد
سانتريفيوژها را به اين تعداد کاهش بدهيد، اين کارها را بکنيد، آن کارها بکنيد
بعد که کرديد، بعد آن‌وقت آژانس بيايد شهادت بدهد، گواهى کند که شما راست ميگوييد
و اين کارها را انجام داده‌ايد، بعد ما تحريمها را برداريم! نه، اين را ما مطلقاً قبول نداريم
لغو تحريمها منوط به اجراى تعهّداتى که ايران ميکند نيست
البتّه لغو تحريم يک مراحل اجرائى‌اى دارد، ما اين را قبول داريم
اجرائيّات لغو تحريم با اجرائيّاتى که ايران به عهده ميگيرد، بايد متناظر باشند
بخشى از اين در مقابل بخشى از آن، بخش ديگرى از اين در مقابل بخش ديگرى از آن
يک نکته‌ى اساسى ديگر اين است که
ما با موکول کردن هر اقدامى به گزارش آژانس مخالفيم
ما به آژانس بدبينيم؛ آژانس نشان داده که هم مستقل نيست، هم عادل نيست
مستقل نيست زيرا تحت تأثير قدرتها است
عادل نيست [چون ]بارها و بارها برخلاف عدالت حکم کرده و نظر داده
به‌علاوه، اينکه بگويند آژانس بايد بيايد اطمينان پيدا کند که فعّاليّت هسته‌اى در کشور نيست
اين يک حرف غير معقولى است. خب، چه‌جور ميشود اطمينان پيدا کند؟
اصلاً اطمينان پيدا کردن [يعنى چه‌]؟
مگر تک تک خانه‌ها و وجب به وجب سرزمين کشور را اينها بگردند
چه‌جورى ميشود اطمينان پيدا کرد؟
موکول کردن به اين مسئله، نه منطقى است، نه عادلانه است
با بازرسى‌هاى غير متعارف هم بنده موافق نيستم
پرس‌وجوى از شخصيّت‌ها را هم به‌هيچ‌وجه قبول ندارم و موافق نيستم
بازرسى از مراکز نظامى را هم نميپذيريم همچنان که قبلاً هم گفتيم
زمانهاى ۱۵ سال و ۲۵ سال - که مدام ميگويند ۱۵ سال براى فلان چيز، ۲۵ سال براى فلان چيز
و اين زمانهاى اين‌جورى را هم ما قبول نداريم
مشخّص است، اين زمان اوّل و آخرى دارد و تمام خواهد شد
اينها موارد عمده و مهمّى است که روى آن تکيه داريم
البتّه خطوط قرمز فقط اينها نيست
دوستان مذاکره‌کننده در جريان نظرات ما هستند؛ جزئيّات را با آنها در ميان گذاشته‌ايم
[البتّه ]جزئيّات مورد نظر و آن چيزهايى که بنده وارد ميشوم
در خيلى از جزئيّات هم ما وارد نميشويم
ما دنبال توافقيم. اگر کسى بگويد
که در مسئولين جمهورى اسلامى کسى هست که توافق را نميخواهد
خلاف گفته؛ اين را همه بدانند
مسئولين جمهورى اسلامى بنده، دولت، مجلس، قوّه‌ى قضائيّه، دستگاه‌هاى گوناگون امنيّتى
نظامى، غيره همه در اين جهت متّفقيم و موافقيم که توافق بايد انجام بگيرد
در اين جهت هم باز همه متّفقند که اين توافق بايد عزّتمندانه باشد
مصالح جمهورى اسلامى بدقّت و با وسواس بايد در آن رعايت بشود
در اين هم هيچ اختلافى نيست؛ دولت، مجلس، بنده، ديگران و ديگران
همه در اين جهت متّفقيم، نظرمان يکى است
توافق بايستى توافقى باشد منصفانه و منافع جمهورى اسلامى را بايستى تأمين بکند
اين را هم عرض بکنيم ما دنبال از بين بردن و برداشتن تحريمها هستيم
هدف ما از اين مذاکرات لغو تحريمها است
جدّاً دنبال اين هستيم که اين تحريمها لغو بشود
امّا درعين‌حال خود اين تحريمها را ما فرصت ميدانيم
اين‌جور نباشد که بعضى‌ها تعجّب کنند که چطور تحريم فرصت است
چطور تحريم - چيز به اين بدى - فرصت است؟
اين تحريم موجب شد ما به خودمان برگرديم
اين تحريم موجب شد ما به نيروى داخلى خودمان بينديشيم
دنبال ظرفيّتهاى داخلى باشيم؛ اينکه همه چيز را از بيرون وارد کنيم با پول نفت
براى يک کشورى مثل کشور ما بدترين بليّه و بزرگ‌ترين مشکل است
که متأسّفانه از قبل از انقلاب اين مشکل گريبان‌گير کشور ما شده
و هنوز هم تا حدود زيادى ادامه دارد که بايستى اين را قطع کنيم
ما در علم، در فنّاورى، در کارهاى گوناگون دنبال ظرفيّتهاى داخلى آمديم
ان‌شاءالله در مورد اقتصاد هم همين‌جور [بشود]. اين عرايض ما در مورد هسته‌اى است
البتّه در مورد مسائل منطقه هم عرايضى اينجا يادداشت کرديم که بگوييم
لکن به ساعت که من نگاه ميکنم ميبينم مثل اينکه اذان شده
بيش از اين ديگر مزاحم شما نميشويم
پروردگارا! به محمّد و آل محمّد آنچه گفتيم و شنيديم
براى خودت و در راه خودت و در خدمت بندگانت قرار بده
نيّتهاى ما را خالص بفرما
پروردگارا! توفيقات خودت را بر مسئولان، فعّالان، در دولت، در مجلس، در قوّه‌ى قضائيّه
در نيروهاى مسلّح - که مشغول تلاش و کار هستند نازل کن
دستگيرى و هدايت خودت را شامل حال آنها بفرما
والسّلام عليکم و رحمة الله و برکاته‌