بسم الله الرّحمن الرّحيم
والحمدلله‌ ربّ العالمين و الصّلاة و السّلام علي سيّدنا محمّد و آله الطّاهرين
و لعنة الله علي اعدائهم اجمعين
خيلي تشکّر ميکنيم از برادران عزيزي که اين برنامه را ترتيب دادند و تنظيم کردند
و ما را امروز محظوظ کردند از تلاوت آيات کريمه‌ي قرآن
و صميمانه تشکّر ميکنم از همه‌ي قرّاء محترمي که امروز تلاوت کردند
حقيقتاً لذّت برديم، استفاده کرديم، بهره‌مند شديم از اين تلاوتها، و همچنين از مجري محترم که جلسه را بخوبي اداره کردند
اوّلاً حلول ماه مبارک رمضان را تبريک عرض ميکنيم به همه‌ي کساني که اين سخن را مي‌شنوند
و همه‌ي برادران مسلمان در سرتاسر جهان؛ و اميدواريم که خداوند به ما توفيق بدهد که بتوانيم حقّ اين ماه را ادا کنيم
ماه، ماه قرآن است اين يک خصوصيّت بسيار مهمّ اين ماه عزيز و شريف است
بنده مطالبي را يادداشت کرده‌ام، براي اينکه درباره‌ي قرآن عرض بکنم، منتها وقت نيست، وقت خيلي کم است
مختصري را عرض ميکنيم. ما درباره‌ي قرآن بارها گفته‌ايم، بارها شنيده‌ايم که قرآن کتاب زندگي است
واقع قضيّه هم همين است: قرآن کتاب زندگي است. اگر آحاد بشر قواعد زندگي را با قرآن تطبيق بکنند
سعادت دنيا و آخرت نصيب آنها خواهد شد. مشکل ما اين است که اين کار را نميکنيم
مشکل ما اين است که ما زندگي را با قواعد قرآن تطبيق نميکنيم
مثل کسي که به پزشک مراجعه ميکند و نسخه‌ي پزشک را ميگيرد لکن به آن نسخه عمل نميکند
اين مراجعه‌ي به پزشک بدون عمل کردن به نسخه اثري نخواهد داشت؛ امروز وضع ما اين جوري است
قرآن، هم کتاب علم و معرفت است يعني دل را و انديشه‌ي انساني را سيراب ميکند
قرآن براي آن کساني که اهل معرفت‌آموزي هستند يک سرچشمه‌ي تمام‌نشدني است
لکن علاوه‌ي بر اينها قرآن دستور زندگي هم هست؛ قرآن علاوه‌ي بر جنبه‌ي معرفتي و معرفت‌آموزي
دستورات کاربردي دارد براي زندگي؛ يعني محيط زندگي را آباد ميکند، زندگي را از امنيّت و سلامت و آسايش برخوردار ميکند
يَهدي بِهِ اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضوانَه سُبُلَ السَّلام
راه‌هاي سلامت را، راه‌هاي امنيّت را، راه‌هاي آسايشِ در زندگي را به انسانها نشان ميدهد
انسانها در طول تاريخ دست‌‌‌به‌گريبانِ ظلم و تبعيض و جنگ و ناامني و لگدمال شدن ارزشها بوده‌اند، امروز هم هستند
راه علاج اينها قرآن است. اگر به قرآن عمل کنيم همه‌ي اين مشکلات برطرف ميشود
يعني جوامع بشري اگر به دستوراتِ کاربردي قرآن -که من حالا تعداد کوتاهي و مختصري [از آنها را]، به قدري که وقت هست عرض خواهم کرد
عمل بکنند، بدون ترديد از همه‌ي اين مشکلات نجات پيدا خواهند کرد
در همين ظاهرِ قرآن هزاران دستور زندگي وجود دارد. اميرالمؤمنين فرمود
اِنَّ القُرآنَ ظاهِرُهُ اَنيقٌ وَ باطِنُهُ عَميق
انيق يعني شگفت‌انگيز و زيبا. ظاهر قرآن شگفت‌انگيز و زيبا است؛ براي کساني که اهل نگاه زيباشناسانه هستند
قرآن بي‌نظير است در زيبايي و شگفت‌انگيزي؛ امّا باطن او عميق است
اين چيزهايي که من عرض ميکنم که در قرآن وجود دارد و درس زندگي است، مال همين ظاهر قرآن است
مال همين چيزي است که بنده و امثال بنده از قرآن ميفهميم؛ وَالّا آن چيزي که کُمَّلينِ توحيدي از قرآن ميفهمند
راسخين در علم ميفهمند، اولياي الهي ميفهمند که بواطن قرآن و بحر عميقِ قرآن است، قرآن از اين حرفها خيلي بالاتر است
آنچه من عرض ميکنم -اين هزاران دستور زندگي- همين چيزهايي است که از ظاهر قرآن استفاده ميشود
خب حالا اين چيزهايي که کاربردي است: بعضي از اينها مربوط به تنظيم قواعد زندگي است
مثلاً فرض بفرماييد
فَمِنَ النّاسِ مَن يَقولُ رَبَّنا ءاتِنا فِي الدُّنيا وَ ما لَه فِي الأخِرَةِ مِن خَلاق
بعضي هستند که همه‌ي قواعد زندگي انساني را، دوستي‌ها را، دشمني‌ها را، رابطه‌ها را، هدفها را، انگيزه‌ها را
در کار دنيا محصور ميکنند؛ دنيا يعني چه؟ يعني پول، يعني قدرت، يعني شهوت؛ مراد از دنيا در اينجا اينها است
دوستي‌شان به خاطر اينها است، دشمني‌شان به خاطر اينها است، رابطه‌گيري‌شان به خاطر اينها است، تلاششان به خاطر اينها است
هدفهايشان به خاطر اينها است؛ اين را خداي متعال رد ميکند
اين جور قاعده‌ي ‌زندگي‌ ساختن را خداي متعال رد ميکند
وَ ما لَه فِي الأخِرَةِ مِن خَلاق
اينها در زندگي دنيوي به چيزهايي خواهند رسيد -در اين زندگي موقّت کوتاه
امّا در زندگي اصلي و واقعي و اخروي که زندگي انسان در آنجا است چيزي ندارند، بي‌نصيبند، بي‌بهره‌اند
امّا در مقابلش يک قاعده‌سازي ديگري براي زندگي وجود دارد
وَ مِنهُم مَن يَقولُ رَبَّنا ءاتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَ فِي الأخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النّار
اين قاعده‌سازي دوّم است. يعني کساني که در دنيا هم دنبال حسنه هستند نه دنبال هر چيزي؛ در
ءاتِنا فِي الدُّنيا
نميگويد چه به ما بده؛ معلوم است که دنيا ميخواهد امّا اين
ءاتِنا الدُّنيا حَسَنَة
چيزهاي نيکو را در دنيا به ما بدهد؛ چيزهايي که با فطرت انسان منطبق است، با نيازهاي واقعي انسان منطبق است
وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَة
دنبال آخرت هم هستند
وَ قِنا عَذابَ النّار
آن وقت کساني هستند که خداي متعال اينها را به مقاصد حقيقي زندگي ميرساند
يک دسته آيات از اين قبيل است که قواعد زندگي را مشخّص ميکند. يا مثلاً فرض کنيد در آيه‌ي مربوط به عُقلاي بني‌اسرائيل
که يک عدّه‌اي از آنها به قارون توصيه ميکردند، ميگفتند
وَ ابتَغِ فيما ءاتيکَ اللهُ الدّارَ الأخِرَةَ وَلا تَنسَ نَصيبَکَ مِنَ الدُّنيا وَ اَحسِن کَما اَحسَنَ اللهُ اِلَيک
به قارون نميگفتند که هر چه را داري يا نداري دور بريز؛ ميگفتند آنچه را داري وسيله قرار بده
پول و ثروت دنيا وسيله است، وسيله‌ي رسيدن به مقامات عاليه‌ي بشري و انساني است
وسيله‌ي رسيدن به مقامات معنوي است؛ ميتواند وسيله باشد. شما ميتوانيد با پول دنيا را آباد کنيد، زندگي‌هاي انسانها را نجات بدهيد
تبعيض را برطرف کنيد، فقرا و ضعفا را از حالت فقر و ضعف بيرون بياوريد
وَ ابتَغِ فيما ءاتيکَ اللهُ الدّارَ الأخِرَة
اوّلاً آنچه در اختيار تو است، ءاتيکَ الله است، خدا به تو داده
ثانياً راهش اين است که اين را براي خدا مصرف کني
وَ لا تَنسَ نَصيبَکَ مِنَ الدُّنيا
امّا اين جور هم نيست که خود تو هم حظّي و سهمي نداشته باشي؛ چرا، تو هم سهمي داري، سهم خودت را هم استفاده کن
وَ اَحسِن کَما اَحسَنَ اللهُ اِلَيک
ببينيد، اين قاعده‌ي زندگي‌اي است که اسلام براي ما معيّن ميکند. بر خلاف آنچه خود آن بي‌عقل خيال ميکرد
آن قارونِ خرپولِ بي‌عقل ميگفت
اِنَّما اوتيتُه عَلي عِلمٍ
من خودم توانستم اين را به دست بياورم، با هنر خودم به دست آوردم
در حالي که اين‌جور نيست؛ خداي متعال وسايل را فراهم کرده بود، او توانسته بود به دست بياورد
بنابراين بعضي از آيات در قرآن اين جوري است و از اين قبيل آيات زياد داريم که قواعد زندگي را معيّن ميکند
بعضي از آيات هست که مربوطه به تنظيم مناسبات اجتماعي است
اين دستورهاي کاربردي مربوط است به مناسبات اجتماعي. فرض بفرماييد
وَلايَغتَب بَعضُکُم بَعضًا
غيبت نکنيد؛ اين [دستور]، مناسبات اجتماعي را تنظيم ميکند. شما وقتي غيبت ميکنيد، دل خودتان را چرکين ميکنيد
دل مخاطبتان را چرکين ميکنيد، واقعيّت پنهان يک برادر مؤمني، خواهر مؤمني را هم بيخودي به رخ اين و آن ميکشيد
يک کار غلط و نادرست. او هم نسبت به شما ممکن است که همين کار را بکند
اين کار، زندگي را، روابط اجتماعي را از نظم صحيح خارج ميکند
يا فرض بفرماييد که ميفرمايد
لا يَجرِمَنَّکُم شَنَئانُ قَومٍ عَلي اَلّا تَعدِلُوا
اگر با کسي مخالفيد، با کسي دشمنيد، اين موجب نشود که درباره‌ي او بي‌انصافي کنيد
درباره‌ي او ظلم و بي‌عدالتي به خرج بدهيد. ببينيد، اين يک دستور کاربردي است
بله، شما ممکن است با کسي مخالف باشيد امّا [اين] موجب نشود که نسبت به او به خاطر مخالفتتان در آنجايي که حق با اوست
آن حق را پنهان بداريد، يا مخفي کنيد، يا آن حق را ضايع کنيد و بي‌عدالتي و بي‌انصافي نسبت به او به خرج بدهيد
شما ملاحظه کنيد در اجتماعات، [اصلاً] در اجتماع خود ما -خيلي جاي دوري نرويم
اگر چنانچه ما با کساني که مخالف هستيم، به همين آيه عمل بکنيم
يعني درباره‌ي آنها بي‌انصافي نکنيم و آنها هم درباره‌ي ما بي‌انصافي نکنند، ببينيد چقدر وضع جامعه، وضع روا و خوبي خواهد شد
يا مثلاً فرض کنيد
لا تَقفُ مالَيسَ لَکَ بِه عِلم
عرض کردم شبيه اين -اين جور آيات در قرآن- هزاران دستور قرآني هست
لا تَقفُ مالَيسَ لَکَ بِه عِلم
دنبال چيزي که به آن يقين نداري راه نيفت
به آن چيزي که يقين نداري اعتماد نکن. الان ژورناليسم رايج دنيا درست عکس اين عمل ميکنند
يعني آن چيزهايي را که شايعه‌پردازي ميکنند، دروغ‌پردازي ميکنند، چيزهايي است که از آن اطّلاعي هم ندارند، علمي هم ندارند
بيخودي آنها را پخش ميکنند. در داخل جامعه‌ي خود ما هم متأسّفانه از اين چيزها وجود دارد
اين نقطه‌ي مقابل رفتاري است که امروز در دنيا هست. اگر چنانچه ما همين يک دستور را عمل بکنيم، بخش مهمّي از مشکلات ما حل خواهد شد
يا «لا تَرکَنوِّا اِلَي الَّذينَ ظَلَموا
به کسي که ستمگر است، به ظالم اعتماد نکنيد، گرايش پيدا نکنيد -«رکون» يعني ميل پيدا کردن و گرايش پيدا کردن
و اعتماد به او کردن- به آدم ظالم اعتماد نکنيد. نتيجه‌ي اعتماد کردن به ظالم همين ميشود که شما مي‌بينيد
دولتهاي مسلمان، مجموعه‌هاي اسلامي به ظالم‌ترين و ستمگرترين عناصر عالَم اعتماد ميکنند
و نتيجه‌اش را دارند مشاهده ميکنند و مي‌بينند
يا «اَقسِطوا اِنَّ اللهَ يُحِبُّ المُقسِطين
عدل به خرج بدهيد؛ قسط و عدل و انصاف در همه‌ي امور زندگي را دستور داده‌اند؛ يا
لا تَخونُوا اللهَ وَ الرَّسولَ وَ تَخونوا اَمانتِکُم
در امانت خيانت نکنيد. امانت فقط پولي نيست که شما دست بنده داريد
مقامي هم که، مسئوليّتي هم که به وسيله‌ي شما به من داده شده امانت است
اگر چنانچه اين امانت را درست عمل نکنم، خيانت در امانت است
ببينيد شما اگر همين يک دستور را ما عمل بکنيم، چه اتّفاقي خواهد افتاد
بنابراين آنچه قرآن براي ما دارد، عبارت است از اين دستورات عمليِ کاربردي
يا مثلاً «فلا تَخافوهُم وَ خافونِ اِن کُنتُم مُؤمِنين
که دنباله‌ي آن آيه‌ي «اِنَّما ذلِکُمُ الشَّيطنُ يُخَوِّفُ اَولِياءَه
است، که آمدند گفتند «عليه شما دارند توطئه ميکنند، بترسيد»، [مسلمانان را] ميترساندند
قرآن ميفرمايد که نخير، از آنها نترسيد، از من بترسيد؛ خداي متعال را عبادت بکنيد، اعتماد به خدا بکنيد، در مقابل دشمن محکم بِايستيد
و ميتوانيد دشمن را به عقب برانيد. خودِ اين ترساننده‌ي از افراد ظالم که به انسان ميگويد از اين و از آن بترسيد
از اين قدرتها بترسيد و ملاحظه کنيد، شيطان است
که ما در طول تاريخ هم مشاهده ميکنيم کساني که از اين قدرتها ترسيده‌اند
دچار آزمونهاي سخت و تلخ زندگي شده‌اند
امروز قدرتهاي اسلامي، دولتهاي اسلامي ملاحظه‌ي قدرتهاي ظالم دنيا را ميکنند، از آنها ميترسند
و قدرت خودشان را نديده ميگيرند؛ نتيجه اين ميشود که تو سرشان ميخورد
امام (رضوان الله عليه) اين نترسيدن از قدرت را به همه‌ي ما ياد داد که از قدرتهاي ظالم و زورگو نترسيد
من فراموش نميکنم در سالِ ۵۸، آن وقتي که جوانهاي ما اين جاسوسهاي آمريکايي و جاسوس‌خانه‌ي آمريکايي را گرفته بودند
بعضي‌ها فشار مي‌آوردند به شوراي انقلاب که بگوييد اينها را آزاد کنند
بنده و مرحوم آقاي هاشمي رفسنجاني و بني‌صدر، ما سه نفر از شوراي انقلاب رفتيم قم؛ آن وقت امام قم بودند
رفتيم خدمت امام که از امام بپرسيم که چه کار کنيم
پرسيديم که آقا اين جوري است، فشار مي‌آوردند که اينها را هر چه زودتر آزاد کنيد
امام رو کردند به ما و گفتند که از آمريکا ميترسيد؟ بنده عرض کردم نخير نميترسيم، گفتند پس نميخواهد آزادشان کنيد
واقعش هم همين بود؛ يعني اگر چنانچه کسي قرار بود از آمريکا بترسد و ملاحظه بکند، نتايج بسيار تلخي را آن روز عايد کشور ميکرد
ما ديده‌ايم مواردي را که دولتها و قدرتهاي کشورِ خودمان از دشمن ميترسيدند
و اين ترس، آنها را دچار مشکلات فراواني کرد. قرآن ميگويد
فَلا تَخـافوهُم وَ خافون
خافون» يعني ملاحظه‌ي مقرّرات من را بکنيد؛ آنجايي که خداي متعال فرموده است مجاهدت کنيد، مجاهدت کنيد
آنجايي که فرموده است دست نگه داريد، دست نگه داريد؛ معناي اين «خافون» اين است
و همچنين «اَقِمِ الصَّلْوةَ لِذِکري
حالا به مناسبت ماه رمضان اين را هم توجّه بکنيم به
وَ اَقِمِ الصَّلوةَ لِذِکر
اين يکي از دستورات کاربردي است. نماز براي ذکر است، براي ياد است؛ نماز را براي ذکر خدا محفوظ بداريد
امروز ما اگر چنانچه اين را در مورد خودمان عمل بکنيم که اين را همه‌‌ي ما ميتوانيم عمل بکنيم
نماز را باتوجّه بخوانيم و در نماز دلمان را به جاي ديگري نسپريم
و نماز را براي ذکر خداي متعال بخوانيم، اين يقيناً تأثيرات فراواني در اعتلاي روحي ما خواهد داشت؛ همچنين
يـاَيُّهَا الَّذينَ ءامَنوا توبوا اِلَي اللهِ تَوبَةً نَصوحًا
که اين روزها، روزهاي توبه است، روزهاي استغفار است، روزهاي رجوع به پروردگار است
اميدواريم ان‌شاء‌الله خداي متعال به همه‌ي آحاد ملّت ما و به همه‌ي آحاد مسلمان
توفيق بدهد که بتوانند وظايف ماه رمضان را، وظايف اسلامي را انجام بدهند. به قرآن عمل بکنيم
اين دستورات قرآني، همه‌ي اين هزاران دستور کاربردي قرآني، عمليّاتي است يعني قابل عمل شدن است
البتّه دولتها مسئوليّت بيشتري دارند، قدرتهاي مسلّط بر کشور و مديران جامعه مسئوليّت بيشتري دارند
ظاهراً ديگر وقت ما تمام شد؛ گمان ميکنم بايد حالا اذان باشد؛ لذاست که ديگر عرايض را خاتمه ميدهيم
خيلي خوشحالم؛ امروز بسيار جلسه‌ي خوبي بود و مجدّداً از همه‌ي کساني که دست‌اندرکار بودند تشکّر ميکنم
والسّلام عليکم و رحمة ‌الله و برکاته