بسم الله الرّحمن الرّحيم
و الحمدلله ربّ العالمين و الصّلاة و السّلام علي سيّدنا و نبيّنا ابي‌القاسم المصطفي محمّد
و آله الطّيّبين الطّاهرين المعصومين سيّما بقيّة الله في الارضين
امروز مراسم بزرگداشت امام بزرگوارمان به شکلي متفاوت از شکل معمول اين مراسم اجرا ميشود
چگونگي برگزاري مراسم مهم نيست؛ اصل قضيّه و مهم، گفتگو از امام بزرگوار است
که ما [براي] امروزِ کشورمان و فرداي کشورمان به اين احتياج داريم
امام بزرگوار سالها پس از درگذشت ظاهري و و فقدان ظاهري او در بين ما زنده است و بايد زنده بماند
و ما از حضور او و معنويّت او و فکر او و انگشت اشاره‌ي او بهره‌مند بشويم و استفاده کنيم
امروز بنده ميخواهم درباره ي يک خصوصيّت مهمّي از خصوصيّات امام بزرگوار بحث کنم
البتّه ايشان يک انسان ذوابعاد و داراي خصوصيّات برجسته‌ي متعدّدي بودند
اين خصوصيّتي که امروز بحث ميکنيم، جزو مهم‌ترين و برجسته‌ترين خصوصيّات امام بزرگوار است
و آن عبارت است از روحيه‌ي تحوّل‌خواهي و تحوّل‌انگيزي امام بزرگوار
مام، روحاً، هم يک انسان تحوّل‌خواه بود، هم تحوّل‌آفرين بود
در مورد ايجاد تحوّل، نقش او صرفاً نقش يک معلّم و استاد و مدرّس نبود
نقش يک فرمانده داخل در عمليّات و نقش يک رهبر به معناي واقعي بود
ايشان بزرگ‌ترين تحوّلات را در دوران خودشان، در زمان خودشان
در حوزه‌هاي متعدّدي و در عرصه‌هاي متنوّع زيادي ايجاد کردند که من به مقداري [از آنها] امروز اشاره ميکنم
اوّلاً روحيه‌ي تحوّل‌خواهي از ديرزمان در اين بزرگوار وجود داشته است
اين چيزي نبود که در آغاز نهضت اسلامي در سال ۱۳۴۱ در ايشان به وجود بيايد؛ نه، ايشان از دوران جواني
يک انسان تحوّل‌خواه بودند که نشانه‌ي آن عبارت است از همان يادداشتي و نوشته‌اي که ايشان
در دوران جواني -‌تقريباً در دهه‌ي ۳۰ از عمرشان- در دفتر مرحوم وزيري‌يزدي نوشته‌اند
که مرحوم وزيري عين آن نوشته را، دست‌خط ايشان را به من نشان دادند؛ ديده‌ام که بعد هم چاپ شده و در اختيار خيلي‌ها قرار گرفته
در آن نوشته، ايشان آيه‌ي شريفه‌ي
قُل إِنَّما أَعِظُکُم بِواحِدَةٍ أَن تَقوموا لِلَّهِ مَثنيٰ وَ فُراديٰ
را ذکر ميکنند] که دعوت ميکند عموم را به قيامِ لله؛ يک چنين روحيه‌اي در ايشان وجود داشت
اين روحيه را ايشان اِعمال کردند و همين طور که اشاره کردم تحوّل‌آفريني کردند
مِيداني وارد مسئله‌ي تحوّل شدند، نه فقط گفتاري و دستوري
از تحوّل‌آفريني روحي در يک مجموعه‌اي از طلّاب جوان در قم
که من حالا عرض خواهم کرد شرحش را- تا تحوّل‌آفريني وسيع در عموم ملّت ايران
آن مسئله‌ي قم عبارت است از درس اخلاق ايشان. ايشان ده‌ها سال پيش از شروع نهضت
غير از درس فقه و اصول و معقول، سالها در قم درس اخلاق داشتند، جلسه‌ي اخلاق داشتند
البتّه آن‌ وقتي که ما رفتيم قم، سالها بود که اين درس تعطيل شده بود،و وجود نداشت
کساني که ديده بودند آن درس اخلاق را، نقل ميکردند ايشان -هفته‌اي يک بار جلسه‌اي داشتند در مدرسه‌ي فيضيّه‌
و طلّاب جوان جمع ميشدند در آنجا- وقتي که صحبت ميکردند، جلسه را منقلب ميکردند، دلها را منقلب ميکردند
اين را البتّه ما هم، در درس فقه و اصول ديده بوديم. يعني ايشان حتّي در همين درسهاي فقه و اصولشان
در يک مناسبتهايي صحبت اخلاقي ميکردند، طلبه‌ها زار زار گريه ميکردند؛ وقتي ايشان صحبت اخلاقي ميکرد، اشک ميريختند
بيان ايشان اين ‌جور مؤثّر بود و انقلاب روحي ايجاد ميکرد. اين همان روش پيغمبران است
پيغمبران هم آغاز همه‌ي حرکتهاي خودشان را از انقلاب روحي افراد شروع کردند. اينکه اميرالمؤمنين ميفرمايد
لِيَستَأدوهُم ميثاقَ فِطرَتِه وَ يُذَکِّروهُم مَنسيَّ نِعمَتِه ... وَ يُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقول
يَستَأدوهُم ميثاقَ فِطرَتِه
يعني آن سرشت نهفته‌ي انساني را در اينها بيدار ميکردند
و آن را وادار ميکردند به تحرّک و هدايتگري عمليّات و اقدامات انسانها
امام اين جوري از اينجا شروع کردند. من البتّه نميتوانم قاطعاً ادّعا کنم که آن جلسات را ايشان تشکيل ميدادند
براي اينکه بعدها به نهضت عظيم سياسي منتهي بشود؛ اين را من نميدانم
لکن آنچه مسلّم است اينکه اين حرکت‌آفريني، اين تحريک غريزه‌هاي معنوي و فطرت و سرشت انساني
از راه درس اخلاق و تذکّر و آماده کردن دلها، شيوه‌ي امام بزرگوار بود
از اينجا ايشان شروع کردند تا ايجاد تحوّل در سطح وسيع يک ملّت
چه در دوران مبارزات -که حالا من مقداري از نمونه‌هاي اين تحوّل را عرض ميکنم
و چه بعد از پيروزي انقلاب، ايشان به معناي واقعي کلمه در ملّت ايران تحوّل ايجاد کردند
توجّه کنيد که مخاطب ايشان در اين تحوّل، عبارت بود از ملّت ايران
قبل از شروع نهضت امام مبارزاتي وجود داشت، مبارزات سياسي در ايران وجود داشت، ده‌ها سال بود
که گروه‌هاي مختلف [مبارزه ميکردند]، منتها حوزه‌ي کار آنها حدّاکثر محدود ميشد مثلاً به يک تعدادي دانشجو
اينها ميتوانستند فرض کنيد ۱۰۰ نفر، ۱۵۰ نفر دانشجو را تحت تأثير قرار بدهند، در يک مراسمي آنها را وارد کنند
بحث امام، بحث يک گروه محدود يا يک جمع محدود يا يک حرفه‌ي معيّن نبود؛ بحث ملّت ايران بود
ملّت مثل يک اقيانوس است؛ به طوفان درآوردن يک اقيانوس کار هر کسي نيست
يک استخر را ميشود موّاج کرد امّا موّاج کردن يک اقيانوس، کار عظيمي است
ملّت يک اقيانوس است و امام اين کار را انجام داد؛ تحوّلاتي را به وجود آوردند
يک تحوّل، تحوّل در روحيه‌ي خمودگي و تسليم ملّت بود
در دوران جواني ما، در دوراني که ما يادمان هست که اين نهضت شروع شد
ملّت ايران يک ملّتي بود که با مسائل اساسيِ سرنوشت خودش هيچ سر و کاري نداشت
مردم تسليم بودند، خمود بودند، نسبت به زندگي شخصيِ خودشان [بي‌اراده] بودند
اين حالت تحرّک ميدان‌داري، وارد ميدان شدن، مطالبه کردن، آن هم مطالبه‌ي چيزهاي بزرگ و مهم
در رفتار ملّت و در خُلق و خوي ملّت ما مطلقاً وجود نداشت؛ اين را امام ايجاد کردند
همين ملّتِ خمود و تسليم را تبديل کردند به يک ملّتِ مطالبه‌گر
آن سخنراني‌هاي پُرشور و توفنده‌ي امام، آن بيانهاي خروشنده‌ي امام
آن چنان تکان داد اين ملّت را که اين ملّت تبديل شدند به يک ملّت مطالبه‌گر؛ نمونه‌اش قضاياي سال ۴۱ است
که شروع نهضت، سال ۴۱ بود- نمونه‌اش اجتماعات عظيم مردم در شهرهاي مختلف است که بعد هم منتهي شد به پانزدهم خرداد
و در پانزدهم خرداد [رژيم] با آن کشتار عظيم نتوانست اين حرکت را متوقّف کند
باز هم اجتماعات مردم در طول زمان بود تا پايان دوران مبارزات
اين يک تحوّل عجيبي بود که ايشان ايجاد کردند
تحوّل ديگر، تحوّل در نگاه مردم به خودشان و به جامعه‌شان بود
ملّت ايران نسبت به خود يک نگاه حقارت‌پندارانه داشت
يعني اينکه اين ملّت بتواند بر اراده‌ي قدرتها، بر اراده‌ي ابرقدرت‌ها فائق بيايد، مطلقاً به ذهن احدي خطور نميکرد
نه فقط حالا اراده‌ي قدرتهاي جهاني، حتّي اراده‌ي قدرتهاي داخلي، حتّي اراده‌ي فلان مسئول -فرض کنيد که- يک اداره‌ي امنيّتي
يا انتظامي، اصلاً به ذهن مردم خطور نميکرد که بتوانند غلبه کنند بر اراده‌ي صاحبان اراده‌هاي تلخ و خطرناک
احساس حقارت ميکردند، احساس توانايي نميکردند؛ امام اين را تبديل کرد به احساس عزّت، احساس اعتماد به نفْس
و مردم را از اين حالت که حکومت استبدادي را يک امر طبيعي بدانند -که اين‌ جور بود
آن زمان تصور ماها کأنّه اين بود که خب بالاخره يک شخصي در رأس مملکت هست
و اراده‌ي او حاکم است؛ خب طبيعت مسئله همين است و اصلاً اين را يک امر طبيعي و عادّي ميدانستيم
تبديل کردند به انسانهايي که خودشان نوع حکومت را تعيين ميکنند
از شعارهاي مردم در انقلاب، اوّل، نظام اسلامي، حکومت اسلامي، بعد هم جمهوري اسلامي بوده
مردم خودشان تعيين‌کننده بودند، مطالبه‌کننده بودند؛ بعد هم در انتخابات‌هاي گوناگون شخص حاکم را
اشخاص مورد مسئوليّت در بخشهاي مختلف حکومت را مردم معيّن کرده‌اند
يعني حالت خودحقيرپنداري که در مردم بود، بکلّي تبديل شد به حالت عزّت و اعتماد به نفْس ملّي
يک تحوّل ديگر، تحوّل در مطالبات اساسي مردم بود؛ يعني اگر چنانچه فرض کنيد آن وقت يک گروهي از مردم
يک مطالبه‌اي هم از دستگاه داشتند يا از قدرتمندان آن زمان داشتند اين بود که مثلاً اين کوچه آسفالت بشود
يا اين خيابان اين جوري کشيده شود؛ مطالبات در اين حد [بود]؛ اين را تبديل کردند به مطالبه‌ي استقلال، آزادي
يعني [آرمانهاي] عظيم. يا شعار «نه شرقي، نه غربي»؛ در خواسته‌هاي مردم آن چنان تحوّلي به وجود آمد
که از اين چيزهاي حقير، کوچک، محلّي و محدود تبديل شد به يک امور اساسي، بزرگ، انساني، و جهاني
يک تحوّل ديگري که امام به وجود آورد، تحوّل در نگاه به دين بود
مردم، دين را فقط وسيله‌اي براي مسائل شخصي، مسائل عبادي، حدّاکثر احوال شخصي ميدانستند
فقط براي همين مسئله‌ي نماز و روزه و فرض کنيد که وظايف مالي و ازدواج و طلاق؛ در همين حدود
دين را، وظيفه‌ي دين و مسئوليّت دين و رسالت دين را محدود به اين چيزها ميدانستند
امام براي دين، رسالت نظام‌سازي و تمدّن‌سازي و جامعه‌سازي و انسان‌سازي و مانند اينها تعريف کرد؛ مردم نگاهشان به دين بکلّي متحوّل شد
يک تحوّل ديگر، تحوّل در نگاه به آينده بود. در آن دوراني که نهضت شروع شد و امام وارد ميدان شدند
با همه‌ي شعارهايي که حالا بعضي از احزاب و بعضي و از گروه‌ها و گروهک‌ها ميدادند
که خيلي محدود و کوچک هم بودند- در نگاه مردم آينده‌اي ديده نميشد
يعني مردم يک افق و آينده‌اي در مقابل چشم نداشتند؛ اين تبديل شد به ايجاد تمدّن نوين اسلامي
يعني شما امروز به ملّت ايران نگاه کنيد، اين دست مبارک امام است که اين حالت را به وجود آورده
مردم دنبال اين هستند که تمدّن نوين اسلامي را تشکيل بدهند و به وجود بياورند
اتّحاد عظيم اسلامي را به وجود بياورند، امّت اسلامي را تشکيل بدهند. نگاه عامّه‌ي مردم، توده‌ي مردم اين است
در يک حوزه‌ي تخصّصي‌تر، تحوّل در مباني معرفتيِ کاربردي است
امام اين را به وجود آوردند؛ که اين تخصّصي است، جزو مسائل حوزوي
و کساني است که دستي در کار فقه و در کارِ علم اصول و مانند اينها دارند
امام فقه را وارد عرصه‌ي نظام‌سازي کردند؛ فقه از اين مسائل دور بود
البتّه مسئله‌ي ولايت فقيه، هزار سال [بود که] در بين فقها وجود داشت و مطرح ميشد
امّا چون اين اميد وجود نداشت که اين ولايت فقيه تحقّق پيدا بکند
هرگز به جزئيّات آن، به مسائلِ آن پرداخته نميشد. امام اين را وارد مسائل اصلي و فقهي کردند
در حوزه‌ي علميّه‌ي نجف، اين را مطرح کردند و درباره‌ي آن بحث کردند
بحثهاي علميِ متقنِ محکمِ کاملاً قابل توجّه براي افرادي که صاحب نظر در اين زمينه‌ها هستند
يا مسئله‌ي مصلحتِ نظام را -که مصلحتِ نظام همان منافع عمومي است، منافع ملّي است، چيزي غير از آن نيست
امام در فقه مطرح کردند. مسئله‌ي معروف اصولي و فقهيِ «تزاحم» و «اهمّ و مهم» را که در مسائل شخصي و مسائل کوچک به کار ميرفت
وارد عرصه‌ي ميدان عمومي کردند که در عرصه‌ي اداره‌ي کشور، مسئله‌ي مصلحت نظام و مسئله‌ي «اهمّ و مهم» مطرح ميشود
يعني در فقه، ايشان اين چيزها را وارد کردند که اين، فرصت خيلي بزرگي براي فقه به وجود مي‌آورد
به نظر من حوزه‌ها بايد از اين خيلي قدرداني کنند و استفاده‌ کنند، استقبال کنند
دست فقه را باز ميکند در گستره‌ي تصرّفاتي که ميتواند در مسائل گوناگون بکند
البتّه اين کاري که امام در اين زمينه‌ي فقهي انجام داده‌اند، کاملاً روشمند و قانونمند است
يعني طبق همان -به تعبير امام- فقه جواهري است؛ يعني بدعتي در فقه نيست
يک استفاده‌ي صحيح از موازين متعارف فقهي است که در اختيار فقها است
يک نمونه‌ي ديگر از اين تحوّل در نگاه به دين و مسائل ديني
پافشاري بر تعبّد بود در عين نگاه نوگرايانه به مسائل
يعني امام، يک فقيه نوگرا، يک روحاني نوگرا بود؛ به مسائل با چشم نوگرايانه نگاه ميکرد؛ در عين حال بشدّت پابند به تعبّد
در آن روز و آن دورانها خب روحانيّوني بودند که در زمينه‌هاي مسائل روشنفکري وارد بودند و بحث ميکردند و حرف ميزدند
اينها روحاني و عالم و دين‌شناس هم بودند [امّا] يک مقداري تحت تأثير برخي از شرايط
نسبت به مسائل تعبّدي آن تقيّد لازم را [نداشتند] -در عمل شخصي چرا، مقيّد بودند
ولي در تبليغاتشان خيلي روي مسئله‌ي تعبّد تکيه نميکردند
امام آمدند در عين آن نگاه نويي که نسبت به مسائل فقهي و مسائل اسلامي و مسائل ديني و مانند اينها داشتند
روي مسئله‌ي تعبّد محکم ايستادند؛ هم تعبّد در احکام، هم تعبّد در مراسم ديني
مثلاً] اين مسئله‌ي تکيه‌ي عجيبي که ايشان بر روي مجالس عزاداري و مراسم عزاداري و مانند اينها کردند
همه‌‌ي اينها نشان‌دهنده‌ي آن پايبندي و تعبّد بزرگ ايشان بود
يک حوزه‌ي ديگر از تحوّلي که ايشان به وجود آوردند، تحوّل در نگاه به نسل جوان بود؛ نگاه به جوانان
ايشان به فکر و عملِ جوانان اعتماد کردند؛ اين به معناي واقعي کلمه يک تحوّل بود
يعني مثلاً فرض کنيد سپاه پاسداران که تشکيل شد، ايشان جوانهاي بيست و چند ساله را در رأس سپاه پاسداران پذيرفتند
که اينها جوانهايي [بودند] که حدّاکثر مثلاً سي سال سنّشان بود؛ اينها در رأس سپاه پاسداران، فرماندهان لشکرها و فرماندهان کل [بودند
اينها همه جوانهايي بودند که کارهاي بزرگ به اينها سپرده شده بود
در زمينه‌هاي ديگر هم همين‌ جور؛ در بحثهاي قضائي، در جاهاي ديگر هم ايشان اعتماد عجيبي به جوانهايي که مورد قبولشان بودند [ميکردند
ايشان [کارها را] محوّل ميکردند و به فکر جوان و به عمل جوان اعتماد ميکردند
البتّه در عين اينکه ايشان ظرفيّتهاي غير جوان را نفي نميکردند
اينکه حالا ما امروز بحث جوان‌گرايي را زياد مطرح ميکنيم، بعضي‌ها تصوّر ميکنند که جوان‌گرايي يعني
انسان پيران را بکلّي از حوزه خارج کند؛ نه، نظر امام مطلقاً اين نبود؛ ايشان به جوانها اعتماد ميکردند به عنوان يک ذخيره براي نظام
به عنوان يک ثروت براي نظام، به نيروهاي غير جوان هم به همان اندازه اعتماد ميکردند
مثلاً فرض کنيد ايشان همان وقتي که اين حقير را -که نسبتاً آن وقت خيلي پير نبودم- به امامت جمعه‌ي تهران منصوب کردند
همان وقت مرحوم آقاي شهيد اشرفي، مرد هشتادساله را به امامت جمعه‌ي کرمانشاه يا مرحوم دستغيب
يا [ديگر] شهداي محراب را منصوب کردند؛ اينها همه مرداني بودند در حدود سنين شصت و هفتاد و مانند اينها
يا در نيروهاي مسلّح؛ در سپاه مثلاً جوانها را گذاشتند؛ در ارتش شهيد فلّاحي يا فرض بفرماييد که مرحوم ظهيرنژاد
که اينها افرادي بودند در سنين شصت و بالاتر از شصت؛ امام از اينها استفاده کردند، اين جور نبود که وقتي ميگوييم به جوانها تکيه کنند
يعني نيروهاي غير جوان را بکلّي از حوزه خارج کنند. يا ايشان آن ‌وقت در کميته‌ي امداد مرحوم عسگراولادي را که خيلي جوان نبود گذاشتند
پس اينکه ميگوييم ايشان به جوانها اعتماد ميکردند -و امروز هم ما همين عقيده را داريم که بايد به جوانها اعتماد کرد
بايد از نيروي جوان در پيشبرد کشور استفاده کرد که من بعد هم به اين ميپردازم
به معناي اين است که اين يک ذخيره‌‌اي است، يک ثروتي است براي کشور که از اين ثروت بايد استفاده کنيم
معنايش اين نيست که اگر تجربه‌دارها و غير جوانها که آنها هم يک ثروتي هستند حضور دارند، از اينها استفاده نشود
خب پس بنابراين اين تحولّات [را به وجود آوردند] لکن تحوّل مهم ديگري که به وجود آوردند که شايد از بعضي از اين تحوّلات مهم‌تر بود
عبارت است از تحوّل در نگاه به قدرتهاي جهاني و ابرقدرت‌ها
آن وقت هيچ‌ کس تصوّر نميکرد که بشود روي حرف آمريکا حرفي زد
بر خلاف اراده‌ي آمريکا بشود حرکتي انجام داد؛ امام کاري کردند که خود رؤساي جمهور آمريکا گفتند که
خميني ما را تحقير کرد؛ واقعاً هم همين بود؛ امام و کارگزاران امام و جوانهايي که با اشاره‌ي دست امام حرکت ميکردند
به معناي واقعي کلمه تحقير کردند ابرقدرت‌ها را؛ اراده‌ي اينها را شکستند و اينها را از ميدان خارج کردند
امام نشان داد که ابرقدرت‌ها ضربه‌پذيرند، شکست‌پذيرند که آينده هم همان را نشان داد
ديديد سرنوشت شوروي سابق که آن جور شد، اين هم که آمريکاي امروز است و اين قضاياي آمريکا را که ملاحظه ميکنيد
هيچ وقت تصوّر چنين چيزي نميشد؛ امام اين را از آن روز در دل مردم قرار داد که بدانند اينها شکست‌پذيرند و ضربه‌پذيرند
خب، نکته‌ي مهم اين است امام بزرگوار که اين همه تحوّلات را به وجود آورد و به معناي واقعي کلمه امامِ تحوّل بود
امّا اينها را از خدا ميدانست؛ امام اينها را به خودش نسبت نميداد، اينها را از خدا ميدانست
همين تحوّل روحي‌ را که در جوانها به وجود آمده بود -‌که در همين صحيفه‌ي امام منتشر شده- ملاحظه کنيد
ايشان] مکرّر در بياناتشان به آن توجّه ميکنند و اظهار تعجّب ميکنند
براي ايشان اعجاب‌آور است؛ خود امام اين کار را کرده بود، دست خود او در اين کار بود امّا آن را از خدا ميدانست
واقعش هم همين است که از خدا است
لا حول و لا قوّة الّا بالله العليّ العظيم
همه چيز و هر حول و قوّه‌اي از خدا است. و امام واقعاً اين [آيه‌ي] «ما رَمَيتَ اِذ رَمَيت» را به معناي واقعي کلمه معتقد بود
ايشان به اين حرکت جوانها و تحوّل جوانها خيلي اهتمام مي‌ورزيد، خيلي مُعجب به اين حادثه بود
يک جا ايشان ميگويند که تحوّلي که در روحيه‌ي جوانها وارد شده و واقع شده است، از غلبه‌ي بر رژيم طاغوت بالاتر است
چون غلبه‌ي بر رژيم طاغوت، غلبه‌ي بر طاغوت بود، اين تحوّلي که در جوانها به وجود آمده غلبه‌ي بر شيطان است و شيطان از طاغوت بالاتر است
يعني ايشان اين جوري به اين قضيّه نگاه ميکردند و مُعجب به اين معنا بودند. اين راجع به اين مسئله‌اي که عرض کرديم
خب، پس بنابراين امام، امامِ تحوّل بود. اين بحثي که ما ميکنيم
صرفاً نظر بر اين نيست که حالا مثلاً فرض کنيد يک اطّلاع بيشتري از شخصيّت امام داشته باشيم
که اين هم البتّه در جاي خود مهم است- اين براي درس گرفتن است؛ بايد از امام درس بگيريم
هر جامعه‌ي زنده و پويايي به تحوّل احتياج دارد؛ ما امروز به تحوّل احتياج داريم، در بخشهاي مختلف
البتّه اين را عرض بکنم که بعد از رحلت امام، انقلاب و کشور از رويکرد تحوّلي فاصله نگرفته
يعني ملّت ايران بحمدالله توانسته رويکرد تحوّلي امام را دنبال بکند و پيش برود
ما در زمينه‌هاي گوناگوني به معناي واقعي کلمه، تحوّل پيدا کرده‌ايم و قدرتمندتر از گذشته شده‌ايم
و در مواردي سرزنده‌تر از گذشته شده‌ايم؛ اينها هست
همين تحوّل علمي‌اي که به وجود آمده چيز کوچکي نيست، چيز خيلي مهمّي است
ما آن روز از لحاظ علمي در يک وضعي بوديم که اصلاً قابل اعتنا و قابل ذکر نبود
امروز در دنيا مطرحيم به عنوان [پيشتاز در] حرکت علمي و تلاش علمي
يا در توانايي‌هاي دفاعي؛ که امروز توانايي‌هاي دفاعي ‌ما در حقيقت و در واقع نزديکِ به حدّ بازدارندگي است
اين چيز خيلي مهمّي است که کشور توانسته [به آن برسد]. يا در عرصه‌ي سياست؛ که چهره‌ي باابّهتِ کشور است در دنيا
جمهوري اسلامي، امروز چهره‌ي باابّهت و قدرتمند را در دنيا از خودش نشان ميدهد، همه‌ي اينها تحوّلاتي است که اتّفاق افتاده‌ و قابل توجّه است
در اين سي سال، حرکت کشور، حرکت تحوّلي‌اي که امام به وجود آورده‌اند، متوقّف نشده است و پيش رفته
در بعضي از موارد هم زيرساخت‌هاي تحوّلي‌اي به وجود آمده است لکن هنوز به فعليّت و به تحقّق نرسيده است
اينها هست لکن کافي نيست. آنچه من عرض ميکنم اين است که ما در يک مواردي تحوّل نداشتيم -در موارد مهمّي تحوّل نداشتيم
و در مواردي عقب‌گرد داشتيم، که اين خيلي موضوع تأسّف‌بار و ناپسند و غير قابل قبولي است، و برخلاف طبيعت انقلاب است
زنده ماندن انقلاب به اين است که پي‌درپي نوآوري داشته باشد، تحوّل داشته باشد، پيشرفت داشته باشد
تحوّل يعني به حال برتري با شکل واضحي دست يافتن
يعني يک جهش، يک حرکت بزرگ؛ در زمينه‌هاي مختلف، ما به اين احتياج داشتيم؛ در بعضي از زمينه‌ها مطلقاً توانايي اين را نداشتيم
نقطه‌ي مقابل انقلاب، ارتجاع است. خيلي از انقلابهاي دنيا مبتلا به ارتجاع شدند
يعني بعد از آنکه پنج سال، ده سال، پانزده سال از شروع انقلاب گذشت
به خاطر بي‌اهتمامي‌هايشان مبتلا شدند به ارتجاع، به عقب‌گرد؛ اين ارتجاع، نقطه‌ي مقابل انقلاب است
و هر دو -يعني هم پيشرفت انقلابي، هم پسرفت به معناي ارتجاع- بستگي دارد به اراده‌ي انسانها
انسانها اگر چنانچه درست حرکت بکنند، درست پيش خواهند رفت؛ اگر چنانچه غلط حرکت بکنند
پس‌رفت خواهند داشت، که در قرآن هم به هر دوي اينها اشاره شده. در سوره‌ي مبارکه رعد [ميفرمايد
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَومٍ حَتّيٰ يُغَيِّروا ما بِأَنفُسِهِم
که سياق آيات نشان ميدهد که [اين آيه]، آن جنبه‌ي مثبت را بيان ميکند
يعني وقتي که شما تغييرات مثبت در خودتان ايجاد کرديد
خداي متعال هم براي شما حوادث مثبت و واقعيّتهاي مثبت را به وجود مي‌آورد. دوّمي در سوره‌ي انفال است
ذٰلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَم يَکُ مُغَيِّرًا نِعمَةً أَنعَمَها عَليٰ قَومٍ حَتّيٰ يُغَيِّروا ما بِأَنفُسِهِم
اين جنبه‌ي منفي است، جنبه‌ي عقب‌گرد است، که اگر چنانچه خدا نعمتي به يک ملّتي داد و اين ملّت
درست حرکت نکردند، درست عمل نکردند، خداوند اين نعمت را از اينها ميگيرد. شما در دعاي کميل هم ميخوانيد
اللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنوبَ الَّتي تُغَيِّرُ النِّعَم‌
اين تغيير نعمت، يعني سلب نعمت، چيزي است که ناشي از اراده است
ما بايستي بشدّت مراقبت ميکرديم و مراقبت بکنيم که به اين حالت دچار نشويم
پس بنابراين در نظام، اين معنا وجود داشته است، بعد از رحلت امام اين حرکت تحوّلي وجود داشته است
منتها آن مقداري که وجود داشته، به نظر ما کافي نيست
ما به دلايل گوناگون قادريم که در بخشهاي مختلفِ تمدّني کشور و تمدّني نظام، تحوّل ايجاد بکنيم
وليکن خب نکاتي وجود دارد؛ يعني انتظار من از خودم و از جوانهايمان و از ملّتمان و از نخبگانمان اين است
که در فکر ايجاد تحوّل در بخشهاي مختلفي که نياز هست باشيم
حالا اين بخشهايي که بايد [در آنها] تحوّل ايجاد بشود چيست، اين يک بحث جداگانه‌اي لازم دارد
من بعداً يک اشاره‌اي خواهم کرد، لکن در تحوّل نکاتي هست
اگر بخواهيم تحوّل به معناي واقعي کلمه و به معناي صحيح کلمه اتّفاق بيفتد، به اين نکات بايستي توجّه کنيم
يک نکته اين است که تحوّل‌خواهي لزوماً به معناي اعتراض نيست
بلکه به معناي اين است: گرايش مستمر به بهتر شدن؛ تحوّل‌خواهي اين است
يعني اکتفا نکردن به داشته‌هاي موجود؛ منشأ تحوّل ميتواند اين باشد
البتّه ممکن است منشأ مواردي، اعتراض به وضع موجود باشد امّا هميشه اين جور نيست
در موارد زيادي تحوّل به معناي اين است که ما به آنچه داريم، به داشته‌هايمان اکتفا نميکنيم
يک قدمي بالاتر، يک مرحله‌اي جلوتر را دنبال ميکنيم
حتماً لازم نيست يک جا احساس شکست کرده باشيم تا بخواهيم تحوّل ايجاد کنيم؛ نه، يک جاهايي احساس شکست هم نميکنيم
من از اينجا چه نتيجه‌اي ميخواهم بگيرم؟ ميخواهم عرض بکنم در آنجاهايي هم که ما تحوّل مثبت ايجاد کرده‌ايم -مثلاً فرض کنيد در مقوله‌ي علم
ديگر کسي نگويد که خب ما ديگر تحوّل کرده‌ايم و احتياجي نيست؛ نه، ما به آنچه داريم نبايد قانع باشيم
به داشته‌هاي خودمان نبايد قانع باشيم بلکه بايستي باز هم تحوّل را بخواهيم و لازم بشمريم و دنبال کنيم
حتّي در همين زمينه‌اي که در آنجا تحوّل هم مثلاً داشته‌ايم يا در زمينه‌هاي گوناگون ديگري که تحوّلي انجام گرفته
پس بنابراين تحوّل يعني ميل به شتاب گرفتن و سرعت داشتن در حرکت و جهش در حرکت و اجتناب از تحجّر
اجتناب از پافشاري بر مشهورات غلط
معناي تحوّل اينها است و در آنجاهايي که حتّي اعتراضي هم وجود ندارد، اين معنا کاملاً وجود دارد. بنابراين اين يک نکته است
نکته‌ي دوّم اين است که تحوّل صحيح احتياج دارد به پشتوانه‌ي فکري
يعني هر حرکت بي‌پشتوانه‌ي فکري را نميشود تحوّل دانست
بعضي از حرکتهاي سبُک و سطحي را نميشود به حساب تحوّل گذاشت؛ تحوّل پشتوانه‌ي فکري [ميخواهد
فرض کنيد يکي از مسائلي که امروز بايد حتماً تحوّل در آن به وجود بيايد، مسئله‌ي عدالت است
در زمينه‌ي عدالت بايد تحوّل ايجاد کنيم و اين بايد متّکي باشد به يک مبناي فکري
که انديشه‌ي متقن و شکل‌يافته‌ي ما در زمينه‌ي عدالت چيست؛ آن وقت بر اساس آن برويم سراغ تحوّل
يعني اين پشتوانه‌ي فکري يکي از چيزهاي لازم است که از دارايي‌هاي معنوي ما است
يعني ما بايستي از دارايي‌هاي معنوي‌مان در اين زمينه استفاده کنيم که عبارت است از احکام اسلام
و مقرّرات اسلامي و آيات کريمه‌ي قرآن و کلمات اهل‌بيت (عليهم السّلام)؛ از اينها بايد استفاده کنيم
و بر اساس اينها بايد تحوّل ايجاد بکنيم
امام هم هر کاري که در زمينه‌ي تحوّلات انجام دادند، متّکي به همين حرکت اسلامي و مباني معرفتي اسلام بود؛ امام در چهارچوب آن حرکت کردند
اگر چنانچه يک چنين پشتوانه‌ي فکري‌اي وجود نداشته باشد، اين تحوّل انسان، غلط خواهد بود و احتمالاً انسان قدم را نابجا برميدارد
بعد هم درست پافشاري نميکند؛ يعني ثبات قدم در اين حالتِ تحوّلي، نخواهد داشت
انسان به ياد بعضي‌ها مي‌افتد، ما در انقلاب خودمان داشتيم کساني را که اينها افراد انقلابي و علاقه‌مند بودند
منتها چون پايه‌‌هاي فکري‌شان پايه‌هاي محکمي نبود، پايه‌هاي ايماني‌شان، پايه‌هاي متين و مستحکم
و داراي پشتوانه‌هاي عقلاني محکم و استدلالي محکمي نبود، بعد از اينکه مدّتي گذشت
و از سنين جواني مثلاً يک مقداري عبور کردند، تبديل شدند به همان فسيل‌هايي که اصلاً انقلاب عليه آن فسيل‌ها بود
يعني انقلاب اسلامي در واقع يک عدّه فسيل‌هاي کج‌رو را کنار زد
بعضي جوانهاي انقلابيِ ديروز هم بعد از آنکه وارد مرحله‌هاي گوناگون زندگي و عبور از سالهاي جواني شدند
در واقع نزديک شدند -حالا يا بعضي‌ها نزديک شدند، يا بعضي‌ها تبديل شدند- به چيزي شبيه آن فسيل‌ها
به قول مرحوم اميري‌فيروزکوهي که ايشان در يک شعري ميگويد
شباب عمر به دانش گذشت و شيب به جهل کتاب عمر مرا فصل و باب، پيش و پس است
واقعاً بعضي اين جور هستند
يک نکته‌ي ديگري که خيلي مهم است، اين است که تحوّل را نبايستي با استحاله‌ي فکري اشتباه گرفت
اندکي قبل از حکومت پهلوي و بعد، شدّتش در دوران حکومت پهلوي، چيزي به نام تجدّد وارد کشور شد
که اين را به عنوان يک تحوّلي در زندگي ملّت ايران به حساب مي‌آوردند؛ اين تحوّل نبود، اين استحاله‌ي ملّت ايران بود
هويّت ملّت ايران را از او سلب کردن بود. يعني در واقع ملّت ايران، هويّت ديني خود، هويّت ملّي خود
هويّت تاريخيِ عميق خود را در اين تجدّد از دست داد
تجدّدي که [طيّ آن،] در دوران پهلوي، هم يک مقداري به وسيله‌ي رضاخان
هم [به وسيله‌ي] پشتوانه‌ها و به‌اصطلاح روشنفکرهاي غرب‌زده و طلسم‌شده‌ي زمان رضاخان -که او را وادار ميکردند، هدايت ميکردند، کمک ميکردند
و توجيه ميکردند کارهاي او را- در واقع هويّت ملّت ايران سلب شد
يعني [ملّت ايران] از آن هويّت واقعي خارج شد؛ اين استحاله است، اين تحوّل نيست
تحوّل بايد رو به جلو باشد، اين رو به عقب رفتن بود
ملّتها اگر چنانچه هويّتِ خودشان را از دست بدهند، داشته‌هاي معنوي خودشان را از دست بدهند
در واقع يک مرگ تمدّني براي آنها به حساب مي‌آيد؛ اين يک مرگ تمدّني است
کما اينکه براي کشور ما هم متأسّفانه همين جور هم بود
يعني در بحثهاي علمي، بحثهاي اجتماعي، بحثهاي دانشگاهي، کار را به جايي رساندند که مثلاً حرف يک دانشمند غربي
به عنوان قول فصل شمرده ميشود؛ بحث که ميکنند، [ميگويند] فلان دانشمند غربي اين جوري گفته
وقتي او اين جوري گفته، پس ديگر بحث تمام است. معناي اين، آن است که ما راه فکر را ببنديم
وقتي تقليد پيش آمد، مسئله‌ي تقليد از ديگران پيش آمد و اينکه انسان جرئت نداشته باشد
در فلان مسئله‌ي علوم انساني يا امثال آن، روي حرف دانشمند غربي حرف بزند، معنايش اين است که
بايد فکر را گذاشت کنار، اجتهاد را بايد گذاشت کنار، بايد تقليد کرد؛ اين درست نقطه‌ي مقابل آن تعليم انبيا است که
يُثيروا لَهُم دَفائِنَ العُقول‌
آن دفينه‌هاي عقل را، دفينه‌هاي انديشه را در انسانها زنده کردن، شوراندن و به ظهور رساندن
اين نقطه، درست نقطه‌ي مقابل آنها است؛ اين هم يک نکته
يک نکته‌ي ديگر اين است که تحوّل لزوماً يک حادثه‌ي دفعي نيست؛ گاهي تحوّل تدريجاً انجام ميگيرد؛ بي‌صبري نبايد کرد
اگر چنانچه هدف‌گيري و نشان‌گيري درست انجام گرفته باشد و حرکت به معناي واقعي اتّفاق بيفتد
اگر چنانچه به هدفِ تحوّل هم دير برسيم ايرادي ندارد؛ عمده اين است که راه را برويم، حرکت را انجام بدهيم
و بي‌صبري نبايد کرد؛ اينکه تصوّر کنيم که بايستي حتماً دفعتاً يک کاري انجام بگيرد، نه، اين ‌جوري نيست
و اشکال اين تجدّدي که حکومتهاي دست‌نشانده به ما دادند اين بود که يک دست هدايت‌گري نداشت؛ يکي از اشکالاتش اين بود
بايستي در اين تحوّلي که تدريجاً بنا است انجام بگيرد، يک دست هدايت‌گرِ مورد اطميناني بالاسر اين تحوّل وجود داشته باشد
و بايستي دستهاي مطمئن و قابل اعتماد هدايت کنند اين حرکتهاي تحوّلي را
وَالّا اگر هدايت نکردند، مثل آن وضعي ميشود که آن روزها وجود داشت. اين هم يک نکته
يک نکته‌‌ي ديگر اين است که تحوّل را نبايد با يک سلسله کارهاي سطحي و دم‌دستي اشتباه گرفت
بعضي از کارهاي سطحي، که متهوّرانه، عجولانه يک کاري انجام ميگيرد؛ اينها تحوّل نيست
گاهي اوقات براي فرونشاندن هوسِ يک کار، اين کارها انجام ميگيرد که اينها خيلي ارزشي ندارد
تحوّل، کار عمقي است، کار اساسي است که بايستي اتّفاق بيفتد
سرعت البتّه مهم است لکن سرعت با شتابزدگي فرق دارد
خب حالا اينها يک نکاتي بود در مورد تحوّلي که بايد ما دنبالش باشيم، ملّت ايران، بخصوص جوانهاي ما بايد دنبالش باشند
اين نکات را بايستي توجّه کرد
خب حالا تحوّل در چه زمينه‌هايي بايد انجام بگيرد؟ عرض کردم اين موضوع يک بحث طولاني ديگري است
که بايستي مشخّص بکنيم در چه زمينه‌هايي ما کمبود داريم و بايستي در اينها تحوّل به معناي واقعي کلمه انجام بدهيم
لکن به صورت يک فهرست مثالي، چند نمونه و چند مثال ميشود گفت: مثلاً در زمينه‌ي اقتصاد
تحوّل به اين است که ما بتوانيم بند ناف اقتصاد کشور را از نفت قطع کنيم؛ يعني بتوانيم اقتصادِ بدون نفت را به وجود بياوريم
اين يک تحوّل به معناي واقعي کلمه است. يا فرض بفرماييد در زمينه‌ي بودجه‌بندي‌هاي دولتي، دولت و مجلس
بودجه را جوري ببندند که به معناي واقعي کلمه ناظر به موضوع، ناظر به مسئله، ناظر به عملکرد باشد
به تعبيري «بودجه‌‌ي عمليّاتي»؛ البتّه ادّعا ميشود، دولتها غالباً ادّعا ميکنند که بودجه عمليّاتي است ولي نيست
بودجه‌ي کشور به معناي واقعي کلمه اگر چنانچه درست بودجه‌بندي بشود، يک تحوّل در امر اقتصاد [ميتواند] به وجود بياورد
يا فرض کنيد در زمينه‌ي مسائل آموزش؛ در زمينه‌ي مسائل آموزشي ما واقعاً احتياج داريم به تحوّل
تحوّل در زمينه‌ي مسائل آموزش اين است که ما آموزشهاي دانشگاهي و دبيرستاني را، حتّي دبستاني را، آموزشهاي عمقي قرار بدهيم
عمقي، کاربردي، نه صرفاً حفظي؛ درسها و بحثهاي فايده‌محور را مطرح بکنيد
بعضي از درسها در مدارس ما يا در دانشگاه‌هاي ما تدريس ميشود که براي آن کسي که دارد اين را ميخواند، هيچ فايده‌اي تا آخر عمرش نخواهد داشت
چون در اين زمينه تخصّص هم پيدا نميکند، اطّلاعش هم در اين زمينه اطّلاع آن چنان کارآمدي نيست
مثل اطّلاعات عمومي يک چيزي ياد ميگيرد که هيچ فايده‌اي ندارد، وقت او را هم ميگيرد
يعني در زمينه‌ي آموزش اگر بخواهيم به معناي واقعي کلمه تحوّل ايجاد کنيم، تحوّل به اين است که درس
فايده‌محور باشد، عمقي باشد، کاربردي باشد؛ که حالا همين برنامه‌ي تحوّلي که براي آموزش و پرورش تهيّه شده
اگر اجرا بشود و عمل بشود، بخشي از اين را به عهده خواهد داشت
يا در زمينه‌ي مسائل اجتماعي، مثلاً مسئله‌ي تأمين عدالت، يا حلّ قطعي مشکلاتي مثل اعتياد
اينها خب واقعاً يک مشکلات اجتماعي است؛ اينها را بايد ما حل کنيم؛ يا در زمينه‌ي مسائل خانواده
به معناي واقعي کلمه بايد تحوّل ايجاد کنيم
امروز خبرها و گزارشهاي متقن به ما ميگويد که کشور ما بسرعت به سمت پيري دارد پيش ميرود؛ اين خبر خيلي دهشتناکي است، خبر بدي است
از جمله‌ي چيزهايي است که آثار آن در وقتي ظاهر خواهد شد که هيچ گونه علاجي برايش متصوّر نيست
خب اينها را با تحوّل بايست انجام داد؛ در اين زمينه‌ها بايد تحوّل انجام بگيرد
خب، يک شرط مهم براي ايجاد تحوّل، نترسيدن از دشمن و دشمني‌ها است. خداي متعال به پيغمبرش ميفرمايد که
وَ تَخشَي النّاسَ وَاللهُ أَحَقُّ أَن تَخشاهُ
از مردم نبايد بترسي؛ از حرف اين و آن نبايد بترسي. بالاخره هر اقدام مثبتي، هر کار مهمّي ممکن است يک عدّه‌اي مخالف داشته باشد
مخالف، مخالفت ميکند. امروز با حضور فضاي مجازي، نوع مخالفتها هم غالباً نوع برخورد‌کننده و تيز و آزار‌دهنده است
اگر چنانچه يک حرکت مهمّ صحيحِ متقنِ محاسبه‌شده‌اي انجام ميگيرد، بايد ملاحظه‌ي اينها را نکنند
ملاحظه‌ي دشمن خارجي را هم نبايد بکنند؛ هر گونه حرکتي را که در کشور به سمت صلاح انجام بگيرد
يک جبهه‌ي وسيعي از دشمن وجود دارد که اينها نشسته‌اند دارند دائم فکر ميکنند که ضربه‌ها بزنند، هم در زمينه‌هاي سخت‌افزاري، هم در زمينه‌هاي نرم‌افزاري
نرم‌افزاري‌شان همين است که اينها تصميم‌هاي مهم و درست و منطقي را که در کشور گرفته ميشود
با تبليغات وسيعي که دارند، زير سؤال ببرند و با اين امپراتوري تبليغاتي‌اي که دست صهيونيست‌ها هست، اين را بکوبند و نابود کنند و از بين [ببرند
بايد از اينها نترسيد، بايد حرکت کرد؛ و به نظر من راهش هم اين است که نيروهاي جوان حضور داشته باشند
آن که ملاحظه نميکند و نميترسد و بدون ملاحظه حرکت ميکند نيروي جوان است
البتّه] حضور نيروهاي جوان با همان شکلي که قبلاً عرض کرديم، به معناي استفاده‌ي از فکر جوان و از روحيه‌ي جوان
و از حالت اقدام و جسارت و حرکتي که جوان ميکند؛ نه به معناي نفي حضور ذخيره‌هاي غير جوان؛ شرطش اين است که اين کار انجام نگيرد
خوشبختانه وقتي که کشور به خدا اعتماد ميکند، نتيجه همين ميشود که ملاحظه ميکنيد
يکي از بخشهاي جبهه‌ي دشمن، شوروي بود که آن شکل را پيدا کرد؛ يکي از بخشها اين بخش آمريکا است
که شما امروز، وضع آشفته‌ي آمريکا را داريد مشاهده ميکنيد. آنچه امروز در شهرهاي آمريکا و ايالتهاي آمريکا مشاهده ميشود
بُروز يک واقعيّاتي است که هميشه پنهان نگه داشته ميشد. اينها چيزهاي جديدي نيست، اينها بُروز واقعيّتها است
که آن لجنِ ته حوض مي‌آيد بالا خودش را نشان ميدهد؛ اين حالت اين جوري است
اينکه مثلاً فرض بفرماييد يک پليسي با خونسردي تمام، زانويش را بگذارد روي گردنِ يک سياه‌پوستي
و همين طور نگه دارد و فشار بدهد تا او جان بدهد -او التماس کند، استغاثه کند، اين هم خونسرد بنشيند روي او و فشار بدهد
چند پليس ديگر هم بِايستند تماشا کنند و هيچ اقدامي نکنند، يک چيزي نيست که جديداً به وجود آمده باشد؛ طبيعتِ آمريکايي اين است
اين کاري است که آمريکايي‌ها با همه‌ي دنيا تا حالا ميکردند
با افغانستان همين کار را کرده‌اند، با عراق همين کار را کرده‌اند، با سوريه همين کار را کرده‌اند
با خيلي از کشورهاي دنيا [از جمله] قبلها با ويتنام همين کارها را کرده‌اند؛ اين اخلاق آمريکا است
اين طبيعتِ حکومت آمريکا است؛ امروز اين جوري خودش را نشان ميدهد
اينکه حالا مردم شعار ميدهند که «بگذاريد ما نَفَس بکشيم» يا «نميتوانيم نَفَس بکشيم»، که در ايالت‌ها
و تظاهرات‌هاي وسيع شهرهاي مختلف، امروز شعار مردم آمريکا شده است
اين در واقع حرف دل همه‌ي ملّتهايي است که آمريکا در آنجا ظالمانه وارد شده و اقدام کرده؛ اين‌ جوري است
و به هر حال به توفيق الهي، به لطف الهي، آمريکايي‌ها با رفتارهاي خودشان رسوا شدند
آن، مديريّتشان در قضيّه‌ي کرونا، که آنها را در دنيا رسوا کرده و الان هم اين رسوايي ادامه دارد
با اينکه ديرتر از خيلي از کشورها اينها ابتلا پيدا کردند و ميتوانستند از تجربه‌هاي ديگران استفاده کنند
و ميتوانستند آمادگي‌هاي لازم را به وجود بياورند، ضعف مديريّت در آن کشور موجب شده که امروز تلفاتشان
چندين برابر تلفات کشورهاي ديگر است و ابتلائاتشان هم همين جور
نتوانستند مديريّت کنند و نميتوانند مديريّت کنند
به خاطر همين خصوصيّات فسادي که در دستگاه حاکمه‌ي آمريکا وجود دارد. اين هم وضع اداره‌ي مردم، اين هم برخورد با مردم
زبانشان هم دراز است؛ مردم را ميکُشند و با جنايت واضح و آشکار، خودشان را نشان ميدهند و عذرخواهي هم نميکنند
در عين حال زبانشان هم دراز است، ميگويند حقوق بشر! آن مرد سياهي که آنجا کشته شد، ظاهراً بشر نبود و حقوقي نداشت؛ اين جوري است
به هر حال به نظر من ملّت آمريکا -من قبلاً هم يک وقت گفتم، الان هم ميگويم- احساس خجلت و سرافکندگي ميکند از حکومتهاي خودش
و واقعاً جا دارد که ملّت آمريکا از اين حکومتي که امروز در آمريکا هست احساس سرافکندگي کند
آن کساني هم که -چه در کشور ما، [يعني] ايراني‌هايي که داخل کشورمان هستند، چه بعضي ايراني‌هايي که خارج از کشور هستند
شغلشان حمايت از آمريکا و دفاع از آمريکا و بزک کردن آمريکا بود، آنها هم به نظر من ديگر سرشان را نميتوانند بلند بکنند با اين وضعي که الان پيش آمده
اميدواريم ان‌شاء‌الله خداوند متعال حوادث عالم را به نفع ملّت ايران پيش ببرد و اقتدار جمهوري اسلامي را روز‌به‌روز بيشتر کند
و روح مطهّر امام بزرگوار را و شهداي عزيز را و شهيد عزيز اخير ما، شهيد سليماني را با اوليائش ان‌شاء‌الله محشور کند
والسّلام عليکم و ‌رحمةالله