دریافت:
مناسك حج مطابق با فتواي حضرت آيتاللهالعظمى خامنهاى (دامظلّهالعالي)
- مقدّمه: فضیلت و اهمّیت حج
- فصل اول: کلیات
- فصل دوم: حجّ واجب (حَجّةالاسلام)
- شرايط وجوب حَج
- عقل و بلوغ
- استطاعت
- الف: استطاعت مالی
الف: استطاعت مالی
م34 ـ برای تحقّق استطاعت مالی موارد زیر باید تأمین باشد:
الف) هزینهی رفت و برگشت و توشهی سفر
ب) هزینهی زندگی افراد تحت تکفّل در زمان سفر
ج) ضروریات زندگی و آنچه در زندگی بدان نیاز دارد
د) برخورداری از زندگی متعارف پس از بازگشت (رجوع به کفایت).
1- هزینهی رفت و برگشت و توشهی سفر
م35 ـ منظور از توشهی سفر، چیزهایی است که در سفر بدان نیاز است؛ مانند خوراک، نوشیدنی و دیگر لوازم و نیازهای سفر.
م36 ـ بر کسی که توشه و هزینهی رفت و برگشت ندارد و مالی هم برای تهیّهی آنها ندارد، حج واجب نیست، هر چند بتواند با کسب و کار آنها را تهیه کند.
م37 ـ داشتن عین لوازم سفر برای استطاعت شرط نیست؛ بلکه اگر مکلّف، پول یا مالی داشته باشد که بتواند آنها را هزینه کند، کافی است و مستطیع است.
م38 ـ کسی که از دیگری پولی به قدر استطاعت حج طلب دارد، در صورتی که می تواند آن طلب را که وقت ادای آن فرا رسیده یا شخص مدیون پیش از وقت، می تواند آن را بپردازد، باید آن را بگیرد و به حج برود.
م39ـ زنی که مهریهاش برای مخارج حج کافی است و آن را از شوهر طلبکار است، در صورتی که شوهر توان پرداخت نداشته باشد، نمی تواند آن را مطالبه کند و مستطیع نیست؛ ولی اگر شوهر توان پرداخت دارد و مطالبهی مهر برای زن مفسده ندارد، واجب است مهریه را مطالبه کند و به حج رود. و اگر مطالبهی مهریّه برای زن مفسده دارد مثل اینکه به نزاع و کشیده می شود، مطالبهی مهریه واجب نبوده و مستطیع نیست.
م40 ـ کسی که مخارج حج را ندارد ولی می تواند به آسانی آن مبلغ را از دیگری وام بگیرد و بعداً ادا کند واجب نیست که با گرفتن وام، خود را مستطیع کند. ولی اگر وام گرفت حج بر او واجب می شود.
م41 ـ کسی که بدهکار است و غیر از مقدار لازم برای مخارج حج، مالی برای پرداخت بدهی ندارد، اگر بدهی مدّتدار باشد و اطمینان داشته باشد که وقت ادای بدهی، توانایی پرداخت آن را دارد و نیز اگر وقت ادای بدهی فرارسیده باشد، ولی طلبکار به تأخیر پرداخت راضی است و بدهکار مطمئن است که وقت مطالبه می تواند بدهی را بپردازد، واجب است به حج برود؛ در غیر این دو صورت حج واجب نیست.
م42 ـ کسی که نیاز به ازدواج دارد به طوری که اگر ازدواج نکند به مشقت شدید دچار می شود و امکان ازدواج برای او هست، در صورتی حج بر او واجب می شود که علاوه بر مخارج حج، هزینه ازدواج را هم داشته باشد.
م43 ـ اگر اجرت وسیلهی نقلیه در سال استطاعت بیش از حدّ متعارف باشد، در صورتی که توان پرداخت مازاد را بدون مشقّت شدید داشته باشد، واجب است آن را بپردازد و به حج برود و صِرف گرانی مانع استطاعت نیست؛ ولی اگر توانایی پرداخت مازاد را ندارد یا پرداخت آن اجحاف بر او باشد، واجب نیست آن را بپردازد و مستطیع نیست و حکم خرید یا اجارهی چیزهای دیگری که در سفر حج به آنها نیاز دارد نیز چنین است. همچنین اگر لازم باشد مال خود را به قدری کمتر از قیمت معمول بفروشد که موجب مشقّت زیاد باشد، واجب نیست بفروشد.
م44 ـ ملاک استطاعت مالی برای حج، توانایی انجام آن به نحو متعارف بین مردم است و اگر کسی اعتقاد دارد که به این نحو استطاعت ندارد ولی احتمال می دهد که اگر تلاش کند بتواند راهی بیابد که با وضع مالی فعلی مستطیع شود، واجب نیست تلاش کند؛ ولی اگر شک در استطاعت مالی داشته باشد واجب است وضعیت مالی خود را بررسی کند.
2- هزینهی زندگی افراد تحت تکفّل در زمان سفر
م45ـ در تحقّق استطاعت مالی، شرط است که مخارج افراد تحت تکفّل را تا بازگشت از حج داشته باشد.
م46 ـ افراد تحت تکفّل، کسانیاند که عرفاً عنوان عائله بر آنان صدق می کند، هر چند نفقه دادن به آنان واجب نباشد.
3ـ ضروریات زندگی
م47 ـ از شرایط وجوب حج بر مکلّف، دارا بودن ضروریات زندگی است و هر آنچه که عرفاً شایستهی موقعیت او است و به آن نیاز دارد. امّا لازم نیست عین آنها موجود باشد، بلکه اگر پول یا چیزی که بتواند آن را صرف تأمین آنها کند، در اختیار داشته باشد، مستطیع است.
م48 ـ شئون عرفی اشخاص متفاوت است. مثلاً کسی که داشتن خانهی شخصی از ضروریات زندگی او است یا شأن عرفی او اقتضا می کند خانه داشته باشد و سکونت در منزل استیجاری، سازمانی یا وقفی برای او مشقّت شدید دارد یا موجب وهن او است، برای تحقّق استطاعت او، داشتن خانهی ملکی یا هزینهی آن شرط است.
م49 ـ اگر مالی داشته باشد که برای رفتن به حج کفایت کند، امّا برای نیاز ضروری مانند تهیهی مسکن، علاج بیماری یا تأمین لوازم زندگی به آن احتیاج داشته باشد، مستطیع نیست و حج بر او واجب نیست.
م50 ـ کسی که ضروریات زندگی از قبیل مسکن، لوازم خانه، وسیلهی نقلیه و ابزار کار و مانند آن را بیشتر از شأن خود دارد، اگر فروش مقدار زائد موجب مشقت شدید یا وهن او نمی شود و قیمت حاصل از فروش آن برای مخارج حج کافی است یا آن را تکمیل می کند، باید مقدار زائد را بفروشد و به حج رود.
م51 ـ اگر مکلّف مثلاً زمین بفروشد تا برای سکونت خانه بخرد، در صورتی که خانه نیاز ضروری یا عرفی او باشد، با گرفتن پول زمین مستطیع نمی شود، هر چند به مقدار مخارج حج یا مکمّل آن باشد.
م52 ـ کسی که بعضی از اموالش از نیاز او خارج شده ـ مانند خودروی قدیمی که با خرید خودروی جدید به آن نیاز ندارد ـ و پول حاصل از فروش آن برای استطاعت یا تکمیل آن کافی است، با وجود شرایط دیگر، حج بر او واجب است.
4ـ بهرهمندی از زندگی متعارف پس از بازگشت (رجوع به کفایت)
م53 ـ یکی از شرایط تحقّق استطاعت مالی، «رجوع به کفایت» است. یعنی بعد از بازگشت از حج، مال یا محلّ درآمدی مثل تجارت، زراعت، صنعت، اجارهی مغازه و مانند آن داشته باشد، به طوری که برای زندگی مناسب با شأن عرفی خود و خانوادهاش کافی باشد.
م54 ـ کسی که پس از بازگشت از حج راه درآمدی ندارد، ولی می تواند با وجوه شرعی مانند خمس و زکات و امثال آن زندگی اش را اداره کند، حج بر او واجب است.
م55 ـ رجوع به کفایت در استطاعت زن نیز شرط است؛ بنابراین اگر زن شوهردار در حال حیات شوهر مستطیع شود، نفقهای که شوهر به او میپردازد، برای تحقّق استطاعت کافی است. ولی زنی که شوهر ندارد، باید بعد از بازگشت از حج، مال یا درآمد کافی برای ادارهی زندگی مناسب با شأن عرفی داشته باشد. در غیر این صورت مستطیع نیست.
م56 ـ اگر شخصی هزینه و لوازم سفر را نداشته باشد، ولی دیگری مخارج حجّ او را بدهد، مثل اینکه به او بگوید: حج به جا آور و هزینهی آن بر عهدهی من، در این صورت حج بر او واجب می شود و باید آن را قبول کند. این حج را «حجّ بذلی» گویند. در حجّ بذلی رجوع به کفایت شرط نیست و لازم نیست عین اسباب و لوازم مورد نیاز را داده باشد، بلکه پرداخت قیمت کافی است؛ امّا اگر مال را به عنوان انجام حج به او ندهد، بلکه صرفاً مالی را که کافی برای حج است به او ببخشد، قبول آن واجب نیست، امّا اگر هدیه را بپذیرد در صورت دارا بودن رجوع به کفایت، حج واجب می شود.
م57 ـ حجّ بذلی از حَجّةالاسلام کفایت می کند و در صورتی که در سالهای بعد مستطیع شود، واجب نیست حج به جا آورد.
م58 ـ اگر کسی از طرف مؤسّسه یا شخصی برای انجام کاری به حج دعوت و مشرّف شود، در صورتی که در مقابل دعوت به حج متعهّد به انجام کاری است، حجّش حجّ بذلی نیست.
مسائل متفرّقهی استطاعت مالی
م59 ـ کسی که مستطیع است، نمی تواند بعد از رسیدن زمانی که باید مال را برای رفتن به حج صرف کند، خود را از استطاعت خارج کند؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب قبل از آن نیز نباید خود را از استطاعت خارج کند.
م60 ـ در تحقّق استطاعت مالی شرط نیست که استطاعت در محلّ اقامت حاصل باشد، بلکه حصول آن در میقات نیز کافی است. بنابراین اگر در میقات استطاعت حاصل باشد حج واجب است و از حَجّةالاسلام کفایت می کند.
م61 ـ کسی که با رسیدن به میقات قادر به انجام حج می شود، در صورتی مستطیع و حج بر او واجب است که بقیّهی شرایط استطاعت مالی را دارا باشد؛ پس اگر افرادی مانند خدمهی کاروان مخارج افراد تحت تکفّل و ضروریات و لوازم زندگی مناسب شأن و رجوع به کفایت را دارا باشند، حج بر آنان واجب است و از حَجّةالاسلام کفایت می کند. در غیر این صورت حجّ آنان مستحبّی است و در صورتی که بعداً مستطیع شوند، واجب است حَجّةالاسلام را به جا آوردند.
م62 ـ کسی که برای خدمت در حج با اجرتی که با آن مستطیع می شود اجیر شود، هر چند واجب نیست برای تحصیل استطاعت اجیر شود، امّا بعد از قبول اجاره، حج بر او واجب می شود، به شرط آنکه انجام مناسک حج مزاحم خدماتی که برای آن اجیر شده است نباشد، وگرنه با این اجرت در این سال مستطیع نمی شود.
م63 ـ کسی که استطاعت مالی ندارد، اگر برای نیابت از دیگری اجیر شود و پس از عقد اجاره با مالی غیر از اجرت نیابت مستطیع شود، باید در آن سال حج را برای خود و در سال بعد حجّ نیابتی را انجام دهد، امّا اگر عقد اجاره برای همان سال بوده است، اجاره باطل است.
م64 ـ اگر شخص مستطیع بر اثر غفلت یا عمداً قصد حجّ استحبابی کند ـ هر چند هدفش تمرین برای انجام هر چه بهتر مناسک در سال بعد باشد یا با اعتقاد به عدم استطاعت باشد ـ بعد معلوم شود مستطیع بوده است، کفایت آن از حَجّةالاسلام محلّ اشکال است و بنا بر احتیاط واجب، باید در سال بعد حج را به جا آورد، مگر آنکه قصد داشته وظیفهی فعلی را انجام دهد و خیال می کرده وظیفهی فعلیاش حجّ استحبابی است، در این صورت از حجّةالاسلام کفایت می کند.
- ب ـ استطاعت بدنی
- ج ـ استطاعت طریقی
- د ـ استطاعت زمانی
- استفتائات استطاعت
-
-
-
- فصل سوم: نيابت در حج
- فصل چهارم: اعمال عمرهي تمتّع
- فصل پنجم: اعمال حجّ تمتّع
- فصل ششم: عمرهی مفرده
- استفتائات متفرّقه
- گلچینی از پیام ها و بیانات
کاربر گرامی؛ لطفا قبل از تکمیل فرم، موارد زیر را مطالعه کنید:
- جهت مکاتبه با دفتر، از قسمت ارسال نامه استفاده نمایید.
- به منظور استفتاء یا ارسال سوال شرعی، از قسمت ارسال سوال شرعی استفاده نمایید.
- جهت ارایه انتقاد و پیشنهاد به سایت دفتر، از قسمت ارتباط با پایگاه استفاده نمایید.
- از فرم زیر فقط برای ارایه نظرات در مورد محتوای همین صفحه استفاده نمایید.
- مسوولیت ارسال اشتباه بر عهده ارسال کننده آن است.