پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

موضوعات

پرسش و پاسخ

ارتباط با پایگاه PDF
فرموده‌اند میت در صورت تمکن می‌تواند وصیت کند که بدهی‌هایش از ثلث مالش پرداخت شود. آیا در این صورت ثلث مالش قبل از کم کردن بدهی‌ها محاسبه می‌شود یا پس از آن؟ مثلا اگر کل ماترک ۳۰۰ تومان و کل بدهی ۵۰ تومان بوده و وصیت کند بدهی از ثلث اموالش داده شود، ثلث اموالش ۱۰۰ تومان بوده و بدهی هم از این مبلغ داده می‌شود؟
اگر وصیت کرده است که بدهی از ثلث مال برداشت شود، ثلث مال در ابتدا محاسبه شده و بدهی از آن ثلث پرداخت می‌شود. شایان ذکر است اگر ثلث مال کمتر از بدهی میت باشد، از دو سوم دیگر، بقیه بدهی میت پرداخت می‌شود.
کسی که وصیّت به ثلث املاک معیّن نموده؛ آیا ورثه می‌توانند ثلث مِلک دیگری را جایگزین کنند؟ آیا ورثه می‌توانند ثلث مِلک وصیّت شده را بفروشند و هشتاد درصد بر طبق وصیّت عمل نمایند و بیست درصد باقی‌مانده را در غیر مورد وصیّت عمل نمایند؟
اگر میّت مقدار ثلث را در اموال مخصوصی (مِلک خاصی) معیّن کرده است، جایگزین کردن آن با مِلک دیگر یا مصرف مال وصیت شده در غیر مورد وصیّت، جایز نیست.
پدرم وصیت کرده، ثلث مالش در بانک قرار داده شود و تا زمانی که آخرین فرزند (برادر کوچک) صاحب کار و درآمد مستقل نشده، سود آن متعلق به ایشان باشد. حال اگر سود ثلث، بیشتر از درآمد برادر کوچکم باشد؛ آیا می‌توان اضافی سود ثلث را به دیگری قرض داد؟
در فرض سؤال، باید طبق وصیت عمل شود و تا زمانی که برادر کوچک، صاحب کار و درآمد مستقل نشده است؛ همۀ سود ثلث، متعلق به اوست.
آیا هزینه نماز و روزه قضای میت، از اصل مال میت باید داده شود یا از ثلث مال میت؟
در فرض سؤال چنانچه میت نسبت به هزینه مذکور وصیت کرده باشد، از ثلث ماترک کسر می‌شود، ولی اگر وصیت نکرده باشد از اموال میت کسر نمی‌شود (نه از اصل و نه از ثلث مال) و چنانچه پسر بزرگ داشته باشد بر عهده پسر بزرگ اوست.
پدرم قبل از فوتش، حج تمتع، ثبت نام کرده و مبلغی هم پرداخت نموده است. قرار شده، نایب به جای ایشان حج انجام دهد. برای انجام حج نیابتی، آیا می‌توان از ثلث مال متوفی، پرداخت کرد؟
در فرض سؤال، چنانچه حجّ بر پدرتان مستقر شده (مستطیع بوده) و اموالش برای هزینۀ سفر حج کافی باشد، ورثه او باید از اصل مال از طرف او نایب بگیرند؛ مگر آن که وصیت کرده باشد که مخارج حجّ از ثلث مالش پرداخت شود، که در این صورت از ثلث برداشته می شود. ولی اگر ثلث مالش برای انجام آن کافی نباشد، کمبود آن از اصل مال برداشته می‌شود. اما اگر ایشان در زمان حیات مستطیع نبوده، در این صورت اگر وصیتی نکرده، واجب نیست برای ایشان، حج به جا آورده شود و چنانچه وصیت به حج کرده و وصیت بیش از ثلث مال نیست، واجب است که از ثلث مال ایشان، حج به جا آورده شود.
پدری وصیت کرده یک سال نماز و یک ماه روزه دارد و قید نکرده که از ثلث مال هزینه شود، تکلیف چیست و بر عهده کیست؟ اگر به ثلث مال وصیت کرده باشد، آیا باز هم بر پسر بزرگ واجب است؟
برای عمل به وصیت در فرض سؤال از ثلث مال برداشته می شود؛ ولی اگر صرف اطلاع باشد - با وجود شرایط وجوب قضا بر پسر بزرگ - بر پسر بزرگ واجب است نمار و روزه را انجام دهد و در فرض وجود وصیت، بعد از آنکه اجیر نماز و روزه او را به طور صحیح به جا آورد، بر پسر بزرگ چیزی واجب نیست.
آیا جایز است شخصی منزل مسکونی خود را به این صورت وقف کند که تا خودم زنده ام تمام اختیارش با خودم باشد و از لحظه فوت، این منزل وقف فلان موضوع باشد؟ آیا این وقف، وصیت به وقف محسوب می شود و فقط تا ثلث نافذ است؟
اگر منظور شخص، انجام وقف بعد از فوت باشد، صحیح نیست؛ اما اگر وصیت به وقف کند و وصیت هم بیش از ثلث مال نباشد یا در صورت وصیت به بیش از ثلث، با اجازه ورثه صورت گیرد، اشکال ندارد. هرچند می تواند خانه را وقف کرده و ضمن صیغه وقف، منافع خانه را تا زمانی که زنده است استثنا کند؛ در این صورت واقف می تواند تا پایان عمر از منافع خانه استفاده کند.
هر فرد در زمان حیات می‌تواند اموال خود را به هر کس که بخواهد صلح نماید و بعد از فوت، تنها مجاز به اخراج ثلث اموال است و نمی‌تواند در وصیت‌نامه، یک یا چند نفر از ورثه را از تمام یا بخشی از میراث، محروم کند. چنانچه وصیت با هدف اخراج ثلث اموال تقریر نشود و موصی در مقام تقریر مالکیت یکی از وراث در کل ماترک در مقام انشاء بر آید، حکم شرعی وصیت‌نامه نسبت به سهم ورّاثی که موصی با واگذاری کل اموال خودش به یکی از ورثه، آن‌ها را از ارث محروم نموده، چیست؟ آیا وصایت در اموال شناخته نمی‌شود و وصیت از اساس باطل است؟ یا این که فقط نسبت به مازاد بر ثلث ماترک باطل است؟
صحّت وصیّت مزبور فی الجمله مانعی ندارد، ولی فقط به مقدار ثلث مجموع ترکه نافذ است و در مقدار زائد بر آن، متوقف بر اجازه جمیع ورثه است؛ در نتیجه اگر از اجازه آن خودداری کردند، هر یک از آنان سهم الارث خود را از دو سوم ترکه می برند.
خواهرم با دو فرزند پسر 17 و 14 ساله فوت کرده و مبلغ 36 میلیون تومان، پول اختصاصی از کارکرد خود، بدون اطلاع همسر و فرزندان نزد بنده به امانت داده و گفته برای فرزندانش هزینه کند؛ ضمناً مبلغ 16 میلیون تومان آن را به عنوان قرض به شوهر خواهرم داده ام. تکلیف چیست؟
اولاً قرض دادن پول امانت جایز نبوده و باید آن را پس بگیرید؛ ثانیاً در صورتی که وصیّت مذکور در حد ثلث یا کمتر از ثلث اموالش باشد باید طبق آن عمل کنید ولی اگر بیشتر از ثلث باشد در صورتی که ورثه ایشان اجازه ندهند فقط تا مقدار ثلث، عمل به آن واجب است و باقیمانده باید تحویل ورثه (شوهر، فرزندان و پدر و مادر میّت) شود.
اموال و ما ترک متوفی تا کنون بین ورثه تقسیم نشده؛ آیا یکی از ورثه می‌تواند بخشی از اموال تقسیم نشده را برای صَرف در امور خیریه وصیت کند؟
در فرض سؤال چنانچه مقداری که به ایشان می رسد بیشتر از ثلث اموالش نباشد، وصیت، صحیح است و در صورتی که از ثلث مالش بیشتر باشد، اگر وارثان او اجازه بدهند، وصیت صحیح است.
اگر میث چند وارث داشته باشد و در زمان حیات، وصیت کرده باشد که ورثه بعد از تقسیم زمین، قیمت ثلث زمین را بعد از وفاتش به مرور زمان و در طی پنج سال برایش خرج کنند. بعد از وفات میت و تقسیم زمین، اگر بعضی از ورثه به وصیت عمل کنند و سهم خودشان از ثلث را بدهند؛ ولی بعضی دیگر از ورثه به وصیت عمل نکنند (و نهی از منکر هم روی آن‌ها اثری ندارد)، آیا تصرف در زمین برای کسانی که سهم خودشان از ثلث میت را پرداخت کرده اند، جایز است؟
در فرض سؤال که میت نسبت به خرج کردن بعد از تقسیم، وصیت کرده است، هر یک از ورثه باید طبق وصیت عمل کنند؛ منتها اگر بعضی از ورثه تخلف کنند، تصرف افرادی که طبق وصیت عمل کرده اند، در سهم خودشان اشکالی ندارد و غصب محسوب نمی شود.
سَحَر از چه زمانی شروع می‌شود؟ یک سوم آخر شب است؟ چه کسری از آخر شب است؟
سحر تمام ثلث آخر شب است.
اگر پدری قبل از فوت، اموال خود را به شکل دلخواه بین فرزندان خود (پسر و دختر) به صورت مساوی یا هر شیوه دلخواه در قالب وصیت مکتوب و غیر مکتوب بدون هیچ سند قانونی، تقسیم نماید عمل کردن یا عمل نکردن به آن وصیت چه حکمی دارد؟
اگر قصدش این بوده که ارث به شیوه‌ای غیر از آنچه در شرع مشخص شده است، تقسیم شود، صحیح نیست، ولی اگر مقصود این بوده که مثلاً به دخترها هم به اندازه پسرها از اموالش بدهد، در صورتی که مقدار اضافه‌ای که به دخترها می‌رسد بیش از ثلث اموال میت نباشد، وصیت نافذ است و اگر بیش از ثلث اموال اوست، نسبت به مقدار افزون بر ثلث، نیاز به اجازه سایر ورثه است؛ در هر صورت فرقی بین وصیت مکتوب و وصیت شفاهی نیست.
اگر پسر بزرگ تر بخواهد برای ادای نماز و روزه قضای پدر و مادر اجیر بگیرد، اجرت نماز استیجاری به عهده کیست؟ آیا فرزندان دیگر می‌توانند در پرداخت اجرت مشارکت کنند؟
در فرض مرقوم، قضای نماز و روزه ای که به عهده پدر است، در هر حالی بر پسر بزرگتر واجب است، و همچنین بنا بر احتیاط واجب نماز و روزه قضای مادر هم بر او واجب است که می تواند از مال خود برای آنها اجیر بگیرد و بر سایر ورثه چیزی واجب نیست. البته در صورتی که میّت وصیت به اجیر گرفتن از ثلث ترکه اش کرده باشد و ثلث ترکه هم برای انجام همه نماز و روزه های او کفایت کند در این صورت ثلث ترکه باید برای آن مصرف شود.
در صورتی که ثلث اموال غیر منقول، وقف عام گردیده باشد و حدود وقف معین نگردد، آیا هر معامله‌ای نسبت به جزء مال غیر منقول که ثلث آن وقف گردیده با لحاظ ماده واحده قانون منع فروش رقبات که از لحاظ شرعی کلیه معاملات نسبت به مال مورد وقف را باطل دانسته، در فرض مزبور نیز حاکم است و آیا می‌توان گفت چون ثلث از کل که وقف گردیده، معین نشده، در جزء جزء مال غیر منقول، حالت اشاعه هنوز وجود دارد؟
هر چند می توانند مِلک را تقسیم کنند، ولی فروش دو سوم مِلک به طور مشاع، نیز اشکال ندارد.