پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

موضوعات

پرسش و پاسخ (وقف، مساجد و قبرستان)

ارتباط با پایگاه PDF
در استفتائی دیدم: «فروش دیگ و سینی مسیِ قدیمی که قابل استفاده در مسجد یا سائر مساجد شهر و روستا نیست اشکال ندارد؛ ولی باید پول آن در نزدیکترین موضوع به نیّت واقف هزینه شود»
سوال این است: مسجدی قبلاً تعداد زیادی ظروف آلومینیوم خریده ولی الآن اصلاً نیاز به وسائل پخت و پز و مانند آن ندارد؛ آیا متولی می تواند پول مذکور را در ساخت حسینیه جدیدِ همین مسجد و یا در هزینه جاری مسجد خرج کند؟
اگر این ظروف وقف است، چنانچه در مسجد دیگری قابل استفاده باشد، باید به مسجد دیگر تحویل داده شود، و در صورتی که در مساجد دیگر نیز قابل استفاده نیست، و در هیچ کار خیر و مصلحت عمومی دیگری نیز محل مصرف ندارد، فروش آن اشکال ندارد و باید پول آن در نیازهای همان مسجد استفاده شود.
زمین دیم وقفی در کنار معدن خاک قرار گرفته و چون زمین هم دارای خاک معدنی است و برای کشاورزی هم حاصل خیز نیست، معدن کار، متقاضی خرید زمین است و مبلغ خوبی هم می‌دهد؛ آیا می‌توانیم زمین فوق الذکر را فروخته و زمین مرغوب‌تری جهت وقف بخریم؟
اگر زمین، وقف شده باشد تا زمانی که قابلیت استفاده در جهت وقف را داشته باشد، فروش آن جائز نیست.
آیا جایز است شخصی منزل مسکونی خود را به این صورت وقف کند که تا خودم زنده ام تمام اختیارش با خودم باشد و از لحظه فوت، این منزل وقف فلان موضوع باشد؟ آیا این وقف، وصیت به وقف محسوب می شود و فقط تا ثلث نافذ است؟
اگر منظور شخص، انجام وقف بعد از فوت باشد، صحیح نیست؛ اما اگر وصیت به وقف کند و وصیت هم بیش از ثلث مال نباشد یا در صورت وصیت به بیش از ثلث، با اجازه ورثه صورت گیرد، اشکال ندارد. هرچند می تواند خانه را وقف کرده و ضمن صیغه وقف، منافع خانه را تا زمانی که زنده است استثنا کند؛ در این صورت واقف می تواند تا پایان عمر از منافع خانه استفاده کند.
1. پسر عموی اینجانب در زمانی که ٧ سال داشته است از طرف عموی خود به عنوان یکی از متولیان موقوفه ای به صورت منصوص منصوب می گردد و در وقف نامه ذکر می شود تا رسیدن به سن قانونی قیم ایشان می تواند وظیفه ایشان را انجام دهد. حال که ایشان به سن قانونی رسیده است تمایلی به انجام امور وقف و در اصل قبول تولیت ندارد. حال سؤال اینجاست: آیا ایشان با توجه به توضیحات ذکر شده می تواند شرعاً از تولیت استعفا داده و شخص دیگری به عنوان متولی جایگزین ایشان شود؟
2. آیا شرعاً متولی وقف بعد از قبول تولیت، در صورتی که با توجه به شرایط زندگی و… تمایلی به ادامه امر تولیت نداشته باشد، می تواند از سمت خود استعفا داده و جایگزین برای خود تعیین نماید؟
ج1) اگر قبلا این منصب را قبول نکرده، در پذیرش آن مختار است.
ج2) فردی که تولیت را پذیرفته بنا بر احتیاط حق عزل خودش را ندارد.
ضمناً باید توجه داشت به طور کلی متولی، حق نصب متولی دیگر را ندارد، مگر اینکه واقف به صورت صریح چنین اختیاری به او داده باشد. لازم به ذکر است چنانچه در ضمن وقف، مباشرت متولی شرط نشده باشد، می تواند برای اداره امور موقوفه، وکیل بگیرد تا کارها را انجام دهد.
مسجدی که شخصی سالهای قبل ساخته و دیوار آن ترک خورده و در برخی ایام سال مثل عاشورا، ایام قدر و... مناسب برای برگزاری نماز و مراسم نیست و برای این ایام نیاز به توسعه دارد؛ آیا می توان مسجد را تخریب کرد و از اول بنا کرد؟ همچنین در صورتی که بانی آن رضایت نداشته باشد چه حکمی دارد؟
مسجد را می توان بخاطر نیاز و احتیاج مردم خراب کرد و بزرگتر ساخت و رضایت بانی آن در فرض مذکور شرط نیست.
بنده یک سال هست در زمینه سرود به همراه موسیقی (سرودهایی که توسط صدا و سیما هم در مناسبت ها در کانال های مختلف پخش می شود) برای نونهالان با مضامین مذهبی و امامان معصوم (ع) با ایشان تمرین و اجرا می کنم. آیا این کار اشکال شرعی دارد؟ لازم به ذکر است این فعالیت در مسجد و همراه با دیگر فعالیت ها از جمله حفظ قرآن و... می باشد.
تمرین سرودهای مذهبی و انقلابی در مسجد اشکال ندارد، ولی در هر حال مراعات شأن، قداست و جایگاه مسجد واجب است و باید از کارهایی که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد پرهیز شود، و ایجاد مزاحمت برای نمازگزاران جایز نیست.
مسجدی داریم با چهار کولر (وقفی) گازی دو تیکه که قسمت موتور این کولر ها بر بام مسجد نصب شده. متأسفانه دزد تمام این موتور ها را برده ولی قسمت پنل آن که در مسجد بوده سالم است. از طرفی هم در توان مالی مسجد تهیه چهار موتور برای این کولرها نیست؛ آیا می توان تعدادی از پنل ها را فروخت و هزینه ای به آن افزود و برای بقیه، موتور تهیه کرد؟
در فرض سؤال، (وقفی بودن کولرها) اگر قسمت های باقی مانده، هیچ استفاده ای ندارد، (حتی در مساجد دیگر) فروختن به نحو مذکور در سؤال اشکال ندارد.
شارژ موبایل با برق مسجد، برای استفاده و نیاز شخصی یا فعالیت فرهنگی چه حکمی دارد؟
این گونه امور تابع اجازه اداره برق است. ضمناً از پریز برق در امور شخصی که هیچ ارتباطی با انجام امور متعارف در مسجد ندارد، استفاده جایز نیست و تشخیص موضوع با مکلف است.
از امام علی علیه السلام نقل شده است که اگر کسی فارغ و سالم باشد و همسایه مسجد هم باشد و برای اقامه نماز واجب به مسجد نرود، نمازش پذیرفته نیست؛ اگر برای نمازهایی مثل نماز صبح به مسجد نرویم یا به طور کلی شرایط برای رفتن سخت باشد و مناسب نباشد، حکمش چیست؟ آیا امامزاده ای که در آن نماز جماعت برگزار می شود هم همین حکم را دارد؟
به طور کلی همسایه مسجد اگر عذری نداشته باشد، مکروه است در غیر مسجد نماز بخواند؛ ضمناً امامزاده حکم مسجد را ندارد، مگر قسمتی از آن که به عنوان مسجد وقف شده باشد؛ ولی مستحب است نمازهای یومیه را به جماعت بخوانند و در نماز صبح و مغرب و عشا بیشتر سفارش شده است.
آیا کف زدن در مراسمات ولادت ائمه اطهار علیهم السلام و سایر مناسبت‌های مذهبی اعم از جشن ۲۲ بهمن و ... در مسجد بدون قصد بی احترامی به مسجد اشکال دارد؟ آیا مداح می‌تواند دیگران را ترغیب به کف زدن کند در حالی که ممکن است مستمعین مقلد مراجعی باشند که چنین امری را جایز ندانند؟
به طور کلی کف زدن یا تشویق به آن، به نحو متعارف در جشن‌های اعیاد یا برای تشویق و تأیید و مانند آن، فی نفسه اشکال ندارد ولی بهتر است فضای مجالس دینی به خصوص مراسمی که در مساجد و حسینیه‌ها و نمازخانه‌ها برگزار می‌شود، به ذکر صلوات و تکبیر معطّر گردد تا انسان به ثواب آن‌ها برسد.
اگر چیزی پیدا شود که گمان بر آن باشد که چنین چیزی از لوازم مسجد یا حسینیه است اما یقینی نیست و چه بسا مال شخص دیگری باشد؛ مثلاً ظروف خاص که معمولاً در مساجد بوده و معلوم نیست مال کجاست، تکلیف نسبت به آن چیست؟ اگر در مسجدی قرار دهند کافی است؟ یا باید صدقه داده شود؟
لازم به ذکر است که پیگیری از مساجد و حسینیه ها هم بدلیل کثرت آنها در شهر و اطراف و روستاها مشکل است و معمولاً شاید آمار دقیقی از لوازم نداشته باشند که یقین آور باشد.
تا زمانی که وقف بودن از راه های معتبر شرعی ثابت نشود، صرف نوشته شدن اسم وقف، دلیل بر وقف بودن کالا نیست بنا بر این با توجه به عدم دسترسی به صاحب کالا در فرض سوال باید به فقیر صدقه داده شود.
آیا تولیت موروثی است؟
موارد مختلف است؛ اگر واقف تصریح به موروثی بودن کرده باشد و یا اختیار آن را به متولی داده باشد و متولی هم آن را موروثی کند، تولیت به نحو تعیین شده به ورثه می رسد.
1. در قبر عمویم - که ۳۳سال از آن می‌گذرد - می خواهیم میت جدید، دفن کنیم؛ می‌گویند تا استخوان‌ها نپوسیده است، نمی‌شود و مستلزم نبش قبر است تا دیده شود؛ آیا نبش جایز است؟
2. اگر مقداری باز کنیم و معلوم شود مقداری یا تکه‌ای از استخوان است باید صرف نظر کرد و پوشاند یا این که چون باز شده می‌توان کلاً باز کرد و استخوان را پایین تر یا در مکان دیگر دفن نمود و طبقات قبر را برای میت جدید بازسازی نمود؟
3. آیا برای آن قبر باید هزینه مجدد به هیئت امنای امامزاده یا اوقاف داد؟ آیا شخصاً می‌توانیم انجام دهیم یا اینکه هیئت امنا و اوقاف می‌توانند جلوگیری کنند یا خیر؟
ج1) اگر اطمینان ندارید که بدن میت از بین رفته و پوسیده و خاک شده است، نبش قبر هر چند برای بررسی جسد، جایز نیست.
ج2) اگر نبش قبر انجام شود و بدن میت مسلمان یا استخوان‌های آن که هنوز پوسیده نشده‌اند آشکار شود، واجب است دوباره فوراً دفن شوند که در این هنگام دفن میت دیگر در آن قبر منعی ندارد.
ج3) اگر زمین موقوفه است، دفن اموات باید تحت نظر متولی موقوفه انجام شود و در صورتی که برای قبرستان خدماتی انجام می‌شود، متولی قبرستان می‌تواند بابت خدمات، طبق مقررات، مبلغی دریافت کند.
در وقف نامه ای چنین آمده «فرد معینی به عنوان متولی ذکر شده و بعد از ایشان با اکبر ارشد اصلح از اولاد ذکور ایشان نسل بعد نسل و با انقراض ذکور یا فقدان شرط با یک نفر از ذکور از نسل اخوان ایشان است با شرط مرقوم نسلاً بعد نسل» آیا بدین معناست که تولیت بعد از فوت فرزند ارشد، به اولاد ارشد این فرزند ارشد می رسد یا به برادر ایشان می رسد؟
پس از فوت فرزند ارشد، برادر ارشد و اصلح، متولی است و مادامی که براداران متولی اول زنده و دارای صلاحیت هستند، فرزندان او متولی نخواهند شد تا آنکه نسل اول منقضی شود و تولیت به اکبر اولاد ذکور نسل بعدی برسد و برای نسل های بعدی نیز به همین صورت خواهد بود که تا از ذکور نسل قبل یک نفر زنده باشد، نوبت به نسل بعدی نمی رسد.
آیا بازسازی و تجدید بنای قبر قدیمی، که بیش از ده سال از آن گذشته و تخریب یا نابود شده، جایز است؟
تجدید قبر مکروه است؛ مگر در قبور انبیاء، اولیاء، صلحاء و علماء.