جاهل مقصّر به کسی گفته می شود که متوجه جهل خود است، و راه برای رفع جهالت او بدون این که حرجی باشد وجود دارد؛ ولی او در آموختن احکام کوتاهی می کند.
جاهل قاصر کسی است که اصلاً متوجه جهل خود نیست یا راهی برای این که بدون حرج، جهل خود را برطرف کند، ندارد.

کسی که به موضوعات جاهل است، ارشاد او لازم نیست؛ اما ارشاد جاهل در موضوعات خطیره و مهم، مانند مورد مذکور در فرض سؤال، لازم است.

اگر اشتباه مکلف، ناشی از جهل به حکم باشد، ارشاد جاهل، واجب است و در جهل به موضوع، موارد مختلف است؛ مثلاً اگر موضوع از موضوعات مهمّ از نظر شارع است که شارع مقدّس به هیچ قیمتی، در هیچ وضعیّتی راضی به ابتلاء مکلّف به آن نیست، باید او را آگاه کرد.

اگر جاهل قاصر *بوده و با اعتقاد به صحّت، به صورت مذکور می‌خوانده اید، نماز صحیح است ولی چنانچه جاهل مقصّر بوده اید، بنا بر احتیاط واجب نماز باطل است.
----------------
*جاهل قاصر کسی است که اصلاً متوجه جهل خود نیست و یا توجه به جهلش دارد، ولی راهی برای برطرف کردن جهل خود ندارد و جاهل مقصر به کسی گفته می شود که متوجه جهل خود بوده و راه های رفع جهالت خود را هم می داند، ولی در آموختن احکام کوتاهی می کند.

اگر جاهل به حکم مسأله بوده باشد، قضا دارد اما کفاره ندارد.

ج1) در صورت امکان باید سر انگشت شست پا را بر زمین بگذارد.
ج2) اگر جاهل قاصر* و با اعتقاد به صحّت بوده، نمازش صحیح است.
_________
* جاهل قاصر کسی است که اصلاً متوجه جهل خود نیست و یا اگر متوجه است، راهی برای برطرف کردن جهل خود ندارد.

چنین زکاتی بنا بر احتیاط، زکات آن ماه رمضان محسوب نمی شود؛ در صورت رجوع در این احتیاط (پرداخت زکات در ماه رمضان قبل از غروب روز آخر) به مرجع جامع الشرائطی که آن را صحیح می داند، نسبت به گذشته تکلیفی ندارد. اگر در این احتیاط رجوع نکند، زکاتی که هر سال می پرداخته برای سال قبل محسوب می شده که اگر تعداد افراد تحت تکفل تغییر نکرده باشد، در حال حاضر فقط زکات ماه رمضان امسال را بنا بر احتیاط واجب بدهکار است.

ج1و2) در هر دو فرض، روزه ها را باید قضا نموده و لکن کفاره ندارد.

اگر مکلف نسبت به حکم گرفتن روزه واقعا جاهل باشد، فقط قضای روزه بر او واجب است و کفاره عمد ندارد.

اگر جاهل قاصر بوده و با اعتقاد به صحت انجام داده، نماز صحیح است و بنا بر احتیاط، سجدۀ سهو انجام شود.

ذکر «سبحان الله» در رکوع و سجود سه بار است و کمتر از آن کفایت نمی‌کند؛ در مورد نمازهای قبل اگر جاهل قاصر بوده و با اعتقاد به صحت انجام شده، نمازها صحیح می باشد.

موارد، مختلف است. اگر اصلاً نمی دانسته است نماز در سفر، قصر (شکسته) است، در صورتی که جاهل قاصر* باشد، پس از فهمیدن حکم، لازم نیست نماز را اعاده یا قضا کند. اما اگر جاهل مقصر باشد** به ­خاطر کوتاهی در یادگیری گناه کرده و پس از فهمیدن حکم، باید نمازش را در وقت اعاده و در خارج وقت قضاء کند.
ولی اگر اصل حکم را می دانسته است ولی از جزئیات و فروعات آن اطلاع نداشته است، بنا بر احتیاط واجب باید نمازهایی را که بر خلاف وظیفه به جا آورده است، به صورت شکسته قضا کند.
.........................
* یعنی کسی که حکم را نمی­‌داند، و توجه به جهل خود هم ندارد.
**یعنی کسی­ که توجه به جهل خود دارد و با این که می­‌تواند آن را برطرف کند، این کار را نمی­‌کند.

در مواردی که احتمال می‌رود، منشأ عمل شخص، اختلاف نظر مرجع تقلیدش و یا جهل به موضوع (غیر از موضوعات مهمی که شارع مقدس راضی به ارتکاب آن نیست) باشد، امر به معروف و نهی از منکر واجب نیست؛ اما در موارد جهل به حکم، و موضوعات مهمه، ارشاد جاهل و امر و نهی، واجب است.

در فرض مذکور، عقد مضاربه باطل بوده و تمام سود برای سرمایه‌گذار است و فقط اجرت المثل باید به عامل پرداخت شود، البته این در صورتی است که سود به مقداری باشد که بر فرض صحت مضاربه، سهم او مساوی اجرت المثل یا بیشتر باشد و اما در صورت نداشتن سود یا کمتر بودن سهم او از اجرت المثل، چنانچه جاهل به فساد بوده اند احتیاط واجب مصالحه است.

نزدیکی - از جلو - در موقع قاعدگی زن، جایز نیست و در صورت نزدیکی کفاره بر مرد واجب می شود یعنی بنا بر احتیاط واجب، اگر در یک سوم ابتدای ناپاکی بوده، یک دینار و اگر در یک سوم وسط بوده، نصف دینار و اگر در یک سوم أخیر بوده، ربع دینار به عنوان کفاره به فقیر بپردازد؛ البته کسی که جاهل به موضوع بوده کفاره ندارد ولی در جهل به حکم اگر از روی تقصیر باشد، بنا بر احتیاط واجب کفاره دارد.